Blog (in Greek)

Έξοδος Κινδύνου…

Ντάκα, Μπαγκλαντές

Η βροχή θόλωνε τα τζάμια σχηματίζοντας λεπτές γραμμές στα παράθυρα του κίτρινου ταξί.

Κολλάω το πρόσωπο μου στο παγωμένο τζάμι προσπαθώντας να ξεκλέψω λίγες στιγμές του δρόμου. Τα κορναρίσματα είναι τόσο δυνατά που ασυναίσθητα κάνω έναν μορφασμό πόνου.

Δεκάδες, εκατοντάδες, ούτε και εγώ ξέρω πόσοι, άνθρωποι διασχίζουν βιαστικά τους κεντρικούς δρόμους.

Ακροβατούν δίπλα σε λακκούβες λάσπης, προσπερνώντας ξαπλωμένα σκυλιά και αποστεωμένα κοτόπουλα που τρέχουν πανικόβλητα να προστατευτούν από τα πόδια των περαστικών.

Παιδιά σχεδόν γυμνά τρέχουν και αυτά δίπλα από τα κοτόπουλα, απλώνουν το χέρι στους περαστικούς, ζητάνε φαγητό και χρήματα, κάποιες στιγμές θυμούνται ότι είναι παιδιά και παίζουν στην λάσπη ανάμεσα στα σκουπίδια που λιώνουν στον ήλιο κ την βροχή.

Ξαφνικά ένα χέρι χτυπάει με φόρα το τζάμι του ταξί.

Τινάζομαι πίσω σαν να με χτύπησε ρεύμα και καρφώνω το βλέμμα μου στα βρώμικα νύχια που ξύνουν βασανιστικά το παράθυρο.

Ένας σκελετωμένος άντρας μου φωνάζει σε μια γλώσσα που δεν καταλαβαίνω, χτυπάει το τζάμι, νιώθω ότι με κατηγορεί για κάτι.

Ο οδηγός του ταξί ελίσσεται ανάμεσα στο πλήθος και απομακρυνόμαστε.

Θέλω να ανοίξω το παράθυρο μου, χρειάζομαι λίγο αέρα αλλά η ατμόσφαιρα είναι αποπνικτική, μυρίζει ανθρώπινο ιδρώτα, υγρασία και τηγανητό φαγητό.

Βρίσκομαι στη Ντάκα, την πόλη που θαρρείς πως έχει μαζέψει όλη τη δυστυχία του ανθρώπου στα σπλάχνα της.

Γιατί είμαι εδώ; Πως το σκέφτηκα να έρθω, να γράψω μια ιστορία και να φύγω;

Εδώ δεν υπάρχει έξοδος κινδύνου και εγώ έχω μια κάμερα, ένα εισιτήριο επιστροφής και ένα καθαρό δωμάτιο στο ξενοδοχείο να με περιμένει.

Το ταξί με οδηγεί στα δυτικά της πόλης.

Ένα ποτάμι διασχίζει σπίτια φτιαγμένα από λαμαρίνες και καλάμια ανάμεσα σε σαπισμένα λάστιχα, χαλασμένα φρούτα, γυαλιά και πλαστικά μπουκάλια.

Κοιτώντας καλύτερα παρατηρώ ότι το ποτάμι δεν έχει νερό.

Δεν υπάρχει τίποτα ζωντανό εκεί μέσα.

Μια παρέα νεαρών διασκεδάζει πετώντας πέτρες σε ένα γέρικο σκυλί.

Το σκυλί δεν κλαίει, δεν αντιστέκεται, μοιάζει να έχει αποδεχτεί την μοίρα του.

Σε κάθε πέτρα αφήνει μια παραπονεμένη φωνούλα, τόσο μικρή που θα έλεγες ότι είναι ένα μωρό που αναστενάζει στον ύπνο του.

Το αίμα που τρέχει από τις πληγές μεθάει τους βασανιστές του που πετάνε κραυγάζοντας όλο και πιο πολλές πέτρες.

Σκέφτομαι ότι αν η κόλαση υπάρχει, θα μοιάζει με αυτόν εδώ τον τόπο.

Έχω έρθει να συναντήσω τη Σουράνα.

Ο συνεργάτης μου έχει κανονίσει να μας δώσει συνέντευξη για το θέμα που ετοιμάζαμε σχετικά με τις γυναίκες που ζουν στους δρόμους της Ντάκα.

Ήταν μια ωραία ιδέα που θα συνδυάζαμε με μια σειρά θεμάτων για την ημέρα της Γυναίκας και τα δικαιώματα τους στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Καθώς πλησιάζει σκέφτομαι ότι πρέπει να έχει γίνει κάποιο λάθος.

Είναι πολύ μικροκαμωμένη και αδύνατη, σχεδόν παιδί.

Δεν είναι δυνατόν να μας μιλήσει ένα παιδί, δεν γίνεται να είναι αυτή η Σουράνα με την συγκλονιστική ιστορία που με τόσο πάθος μου διηγήθηκε ο Αζιφ.

Η Σουράνα χαμογελάει, παρατηρώ ότι τα μπροστινά της δόντια είναι κίτρινα και σπασμένα, το πρόσωπο της κουρασμένο και μόνο το βλέμμα της μαρτυρά ότι είναι παιδί.

Όταν μιλάει για το χωριό της, τα μάτια της λάμπουν.

Εχει πέντε αδέρφια στο Κοξ Μπαζαρ, μου λέει για τον μικρό της αδερφό που έχει να δει 4 χρόνια, μου λέει για τη γλυκιά μυρωδιά της μαμάς της όταν κοιμόντουσαν το βράδυ αγκαλιά.

Πόσο της λείπει αυτή η μυρωδιά.

Την αφήνω να μιλήσει, κάνω νόημα στον Αζιφ να μην τη διακόπτει και να μεταφράσει μετά.

Όσο μιλάει δεν βρίσκεται στο βρώμικο ποτάμι με το ματωμένο σκυλί.

Είναι στην αγκαλιά της μητέρας της, δίπλα στον μικρό της αδερφό.

Η Σουράνα ήρθε στην Ντάκα όταν ήταν 11 χρονών.

Η μικρή γη που καλλιεργούσαν πλημύρισέ από την αλμυρή θάλασσα όταν χτύπησε ο τυφώνας. Η οικογένεια βρέθηκε χωρίς γη, χωρίς τίποτα. Τότε ο θείος της, πρότεινε να φέρει τη Σουράνα στη Ντάκα να δουλέψει σε ένα εργοστάσιο.

Και έτσι τώρα, 4 χρόνια μετά, απλώνει το σκισμένο της σάρι στα βρώμικα πεζοδρόμια και πληρώνεται ένα δολάριο τον πελάτη.

Σε μια καλή μέρα μπορεί να δει και οκτώ με δέκα πελάτες.

Τα χρήματα τα παίρνει ο θείος της και η Σουράνα ελπίζει ότι στέλνει κάποια στους γονείς της και τα αδέρφια της.

Το κλικ της μηχανής και το φλας αστράφτει.

Την τραβάω μια φωτογραφία.

Η Σουράνα κρύβει ένα πνιχτό γέλιο  με το χέρι της.

Τελευταία ερώτηση και ένα ακόμα αστραφτερό κλικ.

“What makes you happy?” ρωτάω στα αγγλικά και ο Αζιφ μεταφράζει.

Δεν ξέρω γιατί κάνω αυτή την ερώτηση, μου ακούγεται τόσο παράταιρη, τόσο άσκοπη και θυμώνω με τον εαυτό μου.

Η Σουρανα όμως χαμογελάει.

Το βλέμμα της αστράφτει πάλι.

“Αν είμαι τυχερή και ο πελάτης έχει πολλά λεφτά θα με πάει σε ξενοδοχείο.

Και τότε θα ξαπλώσω σε πραγματικό κρεββάτι”.

Στο δρόμο της επιστροφής η κίνηση ακόμα έντονη.

Τα πολύχρωμα ρικσο με τους νυσταγμένους οδηγούς περιμένουν πελάτες και οι άστεγοι έχουν απλώσει πανιά στις άκρες των δρόμων για να περάσουν την νύχτα.

Τα γκαζάκια των μικροπωλητών τρεμοσβήνουν στο ανεπαίσθητο φύσημα του ανέμου.

Τσάι, ξηροί καρποί, μπανάνες, ανανάς και το φεγγάρι να φωτίζει το τσιμέντο. Από κάποιο μεγάφωνο η Σελίν Ντιον τραγουδάει για τη δύναμη της αγάπης ανάμεσα σε κορναρίσματα και ινδικά τραγούδια.

Στο λόμπι του ξενοδοχείου το BBC αναλύει την ευρωπαϊκή οικονομία.

Πρόσφυγες, φτωχοί, άστεγοι και οι Σουράνες αυτού του κόσμου.

Αλήθεια, που είναι η έξοδος κινδύνου;




Επιχείρηση Τρομοκρατία Α.Ε. στην Αφρική

To 2014 βρέθηκα στη ΒΑ Νιγηρία, σε μια περίοδο όπου οι επιθέσεις του Ισλαμικού Κράτους της Δυτικής Αφρικής – ευρύτερα γνωστό ως «Μπόκο Χαραμ»-ήταν σχεδόν καθημερινές. Τον Νοέμβριο του 2015 επισκέφτηκα το Νταλόρι, ένα χωριό 800 ανθρώπων, μόλις δέκα χιλιόμετρα από το Μαϊντουγκούρι, την πρωτεύουσα της επαρχίας Μπόρνο- η οποία μόλις είχε ανακαταληφθεί από τον νιγηριανό στρατό καθώς για χρόνια αποτελούσε το προπύργιο της Μπόκο Χαραμ. Όπως πάντα οι κάτοικοι μας υποδέχτηκαν με χαρά. Κάθισα με την ομάδα των γυναικών, πήρα αγκαλιά το νεογέννητο μωρό της Φατιμά η οποία μου το έδειχνε γεμάτη περηφάνεια και ξεκινήσαμε να συζητάμε. Ο Μαλίκ ήρθε με τον τετράχρονο γιο του που έβηχε και ζήτησε τη βοήθεια μας για να αγοράσει φάρμακα. Ο γιατρός μας εξέτασε το παιδί και υποσχεθήκαμε ότι θα φέρναμε τα φάρμακα στην επόμενη επίσκεψη.

Η επίσκεψη αυτή δεν έγινε ποτέ.

Λίγες μέρες αργότερα, το Νταλόρι είχε σβηστεί από το χάρτη. Οπλισμένοι τζιχαντιστές της Μπόκο Χαραμ επιτέθηκαν με μηχανές και αυτοκίνητα γεμάτα εκρηκτικά. Επι τρεις ώρες έσφαζαν και έκαιγαν τους κατοίκους. Κύκλωσαν το χωριό, εγκλώβισαν όσους δεν πρόλαβαν να φύγουν, και σκότωσαν με μανσέτες και πολυβόλα 250 ανθρώπους. Δεκάδες παιδιά κάηκαν ζωντανά όταν οι τζιχαντιστες έβαλαν φωτιά στο σχολείο που είχαν καταφύγει για προστασία. Κατέστρεψαν τα σπίτια, πυροβόλησαν όλα τα ζώα, έκλεψαν τις σοδιές και όταν πλέον σιγουρεύτηκαν ότι δεν είχε μείνει κανείς ζωντανός έφυγαν.

Αν και το έγκλημα αυτό πέρασε στα ψιλά της διεθνούς ειδησεογραφίας – συνέπεσε και με τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι, οι οποίες μονοπώλησαν το ενδιαφέρον-  δεν ήταν κάτι το ασυνήθιστο. Από το 2009 που δραστηριοποιείται η Μπόκο Χαραμ στη Νιγηρία, έχουν χάσει τη ζωή τους πάνω από 25,000 άνθρωποι, 2 εκατομμύρια είναι εσωτερικά εκτοπισμένοι και τουλάχιστον 200,000 είναι πρόσφυγες στις γειτονικές χώρες.

Συνολικά περισσότερα από 7 εκατομμύρια άνθρωποι χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια για να επιβιώσουν καθώς λόγω του πολέμου δεν έχουν πρόσβαση στα χωράφια τους ή σε υπηρεσίες.

Η πάταξη της τρομοκρατίας στη Δυτική Αφρική υπήρξε ένας από τους βασικούς άξονες της αμερικανικής και της ευρωπαϊκής πολιτικής στην περιοχή. Υπήρξε και η αφορμή για στρατιωτικές επιχειρήσεις και εγκατάσταση στρατιωτικών βάσεων που μετέτρεψαν το Σαχελ σε μια από τις  πιο ασταθείς περιοχές του πλανήτη.

Ψάχνοντας τρομοκράτες και ναρκωτικά

Ας πάμε λοιπόν 18 χρόνια πριν όταν οι επιθέσεις στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης άλλαξαν τις γεωπολιτικές ισορροπίες. Τότε οι ΗΠΑ ξεκίνησαν τον « πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» από τον οποίο φυσικά δεν θα μπορούσε να μείνει εκτός η Αφρική.

Το 2002 αξιωματικοί από την αντιτρομοκρατική υπηρεσία των ΗΠΑ θα επισκεφθούν το Μάλι, το Τσαντ, τον Νίγηρα και την Μαυριτανία με σκοπό την δημιουργία ενός κοινού μετώπου κατά της τρομοκρατίας. Ένα χρόνο αργότερα το πρόγραμμα  Pan- Sahel Initiative  θα τεθεί σε εφαρμογή.

Αν και αρχικά το Πεντάγωνο ισχυρίστηκε ότι πρόκειται απλά για ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα, σύντομα εξελίχθηκε σε οργάνωση η οποία παρείχε στρατιωτική και οικονομική βοήθεια στις χώρες του Σαχελ. Το 2004 η βάση του θα διευρυνθεί με τη συμμετοχή 11 αφρικανικών κρατών και θα μετονομαστεί σε Trans-Saharan Counterterrorism Initiative. Το 2007 θα επεκταθεί ακόμα περισσότερο με τη θέσπιση της Αμερικανικής στρατιωτικής διοίκησης στην Αφρική (AFRICOM), -στην οποία θα ενσωματωθούν όλα τα προηγούμενα σχήματα. Μόνο για το διάστημα 2009-2013 οι ΗΠΑ διέθεσαν 288.000.000 δολάρια για να ενισχύσουν μέσω των οργανώσεων αυτών τις ειδικές δυνάμεις του Τσαντ, του Μάλι, της Μαυριτανίας και του Νίγηρα. Εκατοντάδες εκατομμύρια  ακόμα δαπανήθηκαν για την διατήρηση στρατιωτικών βάσεων στην περιοχή, την αγορά ελικοπτέρων, τη διάνοιξη δρόμων και την απαλλοτρίωση της γης ώστε να διεξάγονται οι στρατιωτικές ασκήσεις.

Μεταξύ 2014 και 2016 η AFRICOM και η CENTCOM (η αντίστοιχη στρατιωτική διοίκηση για τη Μέση Ανατολή) έλαβαν από το Πεντάγωνο 496.000.000 δολάρια για να διεξάγουν επιχειρήσεις κατά του εμπορίου ναρκωτικών- τα έσοδα του οποίου θεωρείται ότι εξοπλίζουν τις τρομοκρατικές ομάδες της περιοχής.

Τα χρήματα προορίζονταν για την εκπαίδευση της αστυνομίας των χωρών της δυτικής Αφρικής και την δημιουργία μονάδων κατά των ναρκωτικών. Όπως όμως αποδείχτηκε ένα χρόνο μετά, τα χρήματα αυτά δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ για την ενδυνάμωση της τοπικής αστυνομίας.

Στην πραγματικότητα, κανείς δεν ήταν σε θέση να πει πως και που δαπανήθηκαν.  Σύμφωνα με έκθεση του γενικού επιθεωρητή του Υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ , τόσο η  AFRICOM όσο και η  CENTCOM δεν παρείχαν στοιχεία για τη χρήση των χρημάτων και δεν ήταν σε θέση να εξηγήσουν αν έγιναν εκπαιδευτικά προγράμματα ή όχι. Πάνω από 4 εκατομμύρια δολάρια ξοδεύτηκαν για να αγοραστούν φορητοί ασύρματοι στην αστυνομία της Σενεγάλης, οι οποίοι όμως δεν παραδόθηκαν ποτέ. Τουλάχιστον 128.000.000 που προορίζονταν για εκπαιδευτικά προγράμματα της AFRICOM και της CENTCOM παρέμειναν αναξιοποίητα, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια δαπανήθηκαν για να χτιστούν τάξεις για τους αστυνομικούς στο Νίγηρα, τις οποίες όμως κανείς ποτέ δεν είδε.

Και ενώ  το Πεντάγωνο δαπανά τεράστια ποσά για αντι-ναρκωτικές δράσεις στην Αφρική που δεν έγιναν ποτέ, το εμπόριο των ναρκωτικών  αυξάνεται συνεχώς με τα 2/3 της κοκαΐνης που παράγεται στην Λατινική Αμερική να διοχετεύεται στην Ευρώπη μέσω της Δυτικής Αφρικής.

Τα χρήματα  κατά των ναρκωτικών  στην Αφρική, δεν είναι παρά ένα μέρος των αμύθητων ποσών που δαπανούν οι ΗΠΑ για την πάταξη της τρομοκρατίας. Το 2013 το Πεντάγωνο ενέκρινε την δημιουργία βάσης  μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) στο Agadez του Νίγηρα – για την οποία δαπανήθηκαν  100,000,000 δολάρια και το κόστος της αναμένεται να φτάσει τα 280,000,000 μέχρι το 2024. Σε αυτό το ποσό δεν περιλαμβάνονται μισθοί και έξοδα λειτουργίας της βάσης. Από το 2016 μέχρι σήμερα εκατοντάδες επιθέσεις με drones έχουν γίνει από τη βάση αυτή στη Λιβύη καθώς και εναντίον στόχων της Μπόκο Χαραμ στη Νιγηρία και το Μάλι. Παρόμοιες βάσεις υπάρχουν σε διάφορα σημεία τη Δυτικής Αφρικής, όπως στην πρωτεύουσα της Μπουρκίνα Φάσο, Ouagadougou, όπου σύμφωνα με τον Craig Whitlock της Washington Post, η επιχείρηση με κωδικό όνομα Greek sand,  έλαβε χώρα το 2012 και προέβλεπε τη δημιουργία βάσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών τα οποία πετούσαν στο Μάλι και τη Μαυριτανία φτάνοντας μέχρι τη Βόρεια Αφρική. ΄

Και  ενώ όλες αυτές οι βάσεις δημιουργήθηκαν στο όνομα της πάταξης της τρομοκρατίας, οι επιθέσεις δεν έχουν μειωθεί και η Μπόκο Χαραμ – όπως και δεκάδες άλλες μικρότερες τρομοκρατικές οργανώσεις- συνεχίζουν την δράση τους στην περιοχή χωρίς κανένα σημάδι αποδυνάμωσης.

Το Νοέμβριο του 2018, τουλάχιστον 100 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε επιθέσεις της Μπόκο Χαραμ και 15 κορίτσια απάχθηκαν από τους ισλαμιστές. Τον ίδιο μήνα 7 υπάλληλοι της γαλλικής εταιρείας Foraco εκτελέστηκαν στο  Νίγηρα.

 Ένα χρόνο πριν 4 Αμερικανοί στρατιώτες σκοτώθηκαν σε ενέδρα στο Νίγηρα χωρίς να είναι ξεκάθαρο τι έκαναν εκεί. Οι Αμερικανοί πολίτες ανακάλυψαν έκπληκτοι ότι η χώρα τους έχει τουλάχιστον 1000 στρατιώτες στο Νίγηρα.  Όπως φαίνεται την ίδια «έκπληξη» είχαν και οι γερουσιαστές Lindsey Graham και Chuck Schumer, οι οποίοι παρότι συμμετείχαν στις στρατιωτικές επιτροπές του πενταγώνου, δήλωσαν ότι δεν είχαν ιδέα ότι υπήρχαν Αμερικανοί στρατιώτες στο Νίγηρα…

Είναι οι φυσικοί πόροι, ανόητε…

Γιατί λοιπόν οι εξοπλισμοί εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων δεν είναι σε θέση να αποτρέψουν σφαγές όπως εκείνη στο Νταλόρι, να προστατέψουν τους Αμερικανούς  στρατιώτες  ή να προλάβουν έστω και κάποιες τρομοκρατικές επιθέσεις; Μάλλον γιατί ο κύριος λόγος της παρουσίας των αμερικανών στρατιωτών στην Αφρική, δεν είναι η πάταξη της τρομοκρατίας ή των ναρκωτικών αλλά κάτι άλλο.

Το τι είναι αυτό, το είπε ο αντιναύαρχος Robert Moeller, υποδιοικητής της AFRICOM, δηλώνοντας στις 19 Φεβρουαρίου του 2008 ότι ο κύριος σκοπός της στρατιωτικής διοίκησης των ΗΠΑ στην Αφρική, είναι «να προστατεύσει την ελεύθερη διέλευση των φυσικών πόρων της Αφρικής στις διεθνείς αγορές». Ο ίδιος μάλιστα, το 2010 έγραφε «Ας το ξεκαθαρίσουμε. Η δουλειά της AFRICOM είναι να προστατέψει τις ζωές των Αμερικανών πολιτών και να προωθήσει τα συμφέροντα των ΗΠΑ».

Εάν λοιπόν αφήσουμε τις μεγαλόστομες δηλώσεις περί ασφάλειας και σταθερότητας – που έτσι και αλλιώς είναι βασικές προϋποθέσεις για την εκμετάλλευση πρώτων υλών- φαίνεται ότι οι φυσικοί πόροι της Αφρικής- αλλά και ο ανταγωνισμός με την Κίνα για την χρήση των πόρων αυτών – είναι η κινητήριος δύναμη της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην ήπειρο.

Σύμφωνα με μελέτη του 2010 της αμερικανικής Γεωλογικής Υπηρεσίας, η λεκάνη της λίμνης του Τσαντ, έχει 2.32 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, 4.50 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου και 391 εκατομμύρια βαρέλια υγρού φυσικού αερίου, τα οποία έχουν τραβήξει το ενδιαφέρον Ευρώπης και ΗΠΑ αλλά και της Κίνας και της Ιαπωνίας. 

Η πρόσφατη ανακάλυψη πετρελαίου στη Σενεγάλη, οδήγησε στη δημιουργία consortium πολυεθνικών που όλες μαζί εκμεταλλεύονται τα κοιτάσματα. Υπολογίζεται ότι η παραγωγή πετρελαίου που αναμένεται να ξεκινήσει το 2021, θα φτάσει τα 130,000 βαρέλια την ημέρα. Την εκμετάλλευση έχει  αναλάβει η Cairn, μια εταιρεία με έδρα το Λονδίνο, σε συνεργασία με την αμερικανική Kosmos energy – με έδρα το Τέξας- η οποία εκμεταλλεύεται ήδη τα κοιτάσματα φυσικού αερίου που βρέθηκαν στα νερά μεταξύ Σενεγάλης και Μαυριτανίας. Η Kosmos συνεργάζεται με την BP και την γαλλική Total για την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου ενώ η Cairn  με την αυστραλιανή Woodside Petroleum για την εξόρυξη του πετρελαίου. Παράλληλα η Παγκόσμια Τράπεζα, το 2017 , έδωσε δάνειο 29 εκατομμυρίων δολαρίων στην κυβέρνηση της Σενεγάλης ώστε να στελεχώσει τις κυβερνητικές υπηρεσίες που θα διαπραγματευτούν τα δικαιώματα πετρελαίου με τις πολυεθνικές.

Και φυσικά, ας μην ξεχνάμε την Γαλλία, όπου με το πρόσχημα της επιχείρησης Barkhane για την πάταξη της τρομοκρατίας, διατηρεί μεγάλη στρατιωτική παρουσία στο Μάλι, το Νίγηρα και το Τσαντ. Τα συμφέροντα της Γαλλίας είναι λίγο πολύ γνωστά, καθώς η Γαλλική Areva, εκμεταλλεύεται μονοπωλιακά τα κοιτάσματα ουρανίου στο Νίγηρα. Και είναι μάλλον σύμπτωση ότι ο πρόεδρος του Νίγηρα, Mahamadou Issoufou, είναι πρώην στέλεχος της Areva…

Η δίψα για φυσικούς πόρους και ο ανταγωνισμός με την Κίνα- η οποία αυξάνει συνεχώς την επιρροή της στην Αφρική- έχει οδηγήσει σε μάλλον απρόβλεπτες συμμαχίες. Αμερικανοί στρατιώτες «φιλοξενούνται» στις γαλλικές στρατιωτικές βάσεις στο Νίγηρα ενώ πραγματοποιούν κοινές επιχειρήσεις στο Μάλι, στη Νιγηρία, στο Καμερούν, στο Τσαντ και στο Νίγηρα. Οι επιχειρήσεις αποσκοπούν στην πάταξη της τρομοκρατίας αλλά παράλληλα εξασφαλίζουν την ασφαλή εκμετάλλευση των πόρων και την απρόσκοπτη διέλευση τους από την Αφρική στις ΗΠΑ και την Ευρώπη.  

Η προσφυγική κρίση  προσφέρει μια ακόμα δυνατότητα για την εντατικοποίηση της στρατιωτικής παρουσίας της Δύσης στην περιοχή, καθώς προβλέπονται τεράστια ποσά για την φύλαξη των συνόρων των χωρών του Σαχελ και τη δημιουργία κέντρων μεταναστών. Όλα αυτά  εξασφαλίζουν την απρόσκοπτη παρουσία δυτικών χωρών στην περιοχή. Και όπως είναι φυσικό, τα χρήματα που δαπανώνται δεν δίνονται ποτέ χωρίς αντάλλαγμα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο , τα περιθώρια αντίδρασης είναι αρκετά περιορισμένα. Τα συμφέροντα που διακυβεύονται είναι πολύ μεγαλύτερα από όλους εμάς, τους πολίτες της Ευρώπης ή των ΗΠΑ, που ζούμε σε ένα καθεστώς  ανασφάλειας το οποίο συνεχώς καλλιεργούν τα μέσα ενημέρωσης και οι κυβερνήσεις μας. Ένα καθεστώς φόβου για την ασφάλεια μας, οικονομικής αστάθειας και ξενοφοβίας. Και ο φόβος αυτός, μας εμποδίζει από το να δούμε τα αληθινά αίτια και απαιτήσουμε από τις κυβερνήσεις μας να λογοδοτήσουν.

Η αποδοχή

Είμαι 8 χρονών. Έχω μόλις μάθει να κάνω βουτιά και νιώθω πολύ περήφανη γι αυτό. Μπροστά μου ο μόλος φαντάζει απειλητικός και μαγικός συνάμα. Είναι ένα μέρος γεμάτο μυστήρια όπου τα μεγάλα παιδιά- τα μυημένα στα μυστικά του μόλου- μπορούν να πηδάνε πάνω από τα βράχια και να πέφτουν στα βαθιά νερά του κόλπου. Εκεί που εμείς τα μικρά δεν τολμούσαμε να πάμε.

Σήμερα όμως ήταν η σειρά μου. Θα έκανα  εγώ την βουτιά από το μόλο.

Με το βλέμμα μου αναζητώ τη μαμά μου. Θέλω να με δει σήμερα, θέλω να νιώσει περήφανη για μένα.  Η καρδιά μου χτυπάει δυνατά; Άραγε πρόσεξε ότι είμαι πάνω στο βράχο; Μαμά, φωνάζω και της κάνω νοήματα με τα χέρια. Μαμά, κοίτα, κοίτα! Μαμααααα ακούω τη φωνή μου να με ακολουθεί καθώς πέφτω στο παγωμένο νερό. Νιώθω να βυθίζομαι και μια παράξενη παγωνιά με τυλίγει. Είμαι μέσα στο νερό, τα κατάφερα, πήδηξα από το μόλο.

Στην πρώτη ανάσα έξω από το νερό, ψάχνω τη μητέρα  μου.  Μαμά, πως τα πήγα; της φωνάζω. Μαμά, πες μου, τα κατάφερα;

Τα κατάφερα μαμά; ρωτάω καθώς βρίσκομαι ξαπλωμένη σε ένα κρεββάτι. Τα πάντα τώρα είναι διαφορετικά. Δεν είμαι πια 8 χρονών,  ο μόλος έχει εξαφανιστεί και δεν μπορώ πουθενά να διακρίνω τη μαμά μου. Κοιτάζω τα χέρια μου και δεν τα αναγνωρίζω. Δεν είναι δικά μου τα χέρια αυτά, είναι χέρια μιας γριάς γυναίκας. Και είναι τόσο αδύναμα, σα να μην έχουν πια ζωή να κρατήσουν.
Στην τελευταία μου ανάσα ψιθυρίζω, μαμά πες μου, τα κατάφερα;

Πετάγομαι ιδρωμένη από το κρεββάτι. Κοιτάζω γύρω μου, για λίγα λεπτά δεν μπορώ να καταλάβω που βρίσκομαι. Ανάβω το φως και αγγίζω τα χέρια μου. Δεν είναι γερασμένα, είναι τα δικά μου, αυτά που αναγνωρίζω. Το παιδί μου μέσα στον ύπνο του σφίγγει τα μάτια του. Κλείνω πάλι το φως.  Τον σκεπάζω και ηρεμεί. Τα χέρια μου τρέμουν καθώς ακόμα ακούω σαν ηχώ τη φωνή μου να ρωτάει, μαμά τα κατάφερα;

Ήταν άραγε όνειρο όλο αυτό ή ένα ασυνείδητο ταξίδι στο παρελθόν και το μέλλον μου; Τι ακριβώς ρωτάω την μητέρα μου και τι περιμένω να μου απαντήσει; Στα οχτώ μου χρόνια ζητάω την αποδοχή της για το “κατόρθωμα” μου, τι της ζητάω όμως μέσα στο όνειρο λίγο πριν έρθει το τέλος; Μαμά πως τα πήγα τελικά; Τα κατάφερα;

Παίζει περίεργα παιχνίδια το μυαλό μας. Εκεί που  νιώθεις δυνατός, να ένα όνειρο έρχεται να σου θυμίσει τις τόσες αφανείς ημέρες που είχες κρύψει βαθιά μέσα σου. Και ξαναγίνεσαι αυτό το παιδί που αναζητά το μπράβο του γονιού του, το χέρι της μητέρας του να το αγκαλιάσει και να του πει ναι παιδί μου, τα πήγες καλά.

Νιώθω την απαλή ανάσα του γιου μου καθώς κοιμάται δίπλα μου. Τον παρατηρώ και σκέφτομαι όλες εκείνες τις φορές που ψάχνει το βλέμμα μου για αποδοχή. Που γεμάτος λαχτάρα με ρωτάει μαμά τα πήγα καλά;- λες και η δική μου απάντηση θα άλλαζε τη ροή του κόσμου του.

Μεγάλωσα και έγινα γυναίκα. Έτρεξα να φύγω μακριά από τις αφανείς ημέρες που ήθελα να ξεχάσω. Σε κάθε βήμα όμως μια φωνούλα μέσα μου ρωτούσε, μαμά τα κατάφερα; Και δεν μπορούσα να διακρίνω την απάντηση μέσα στο θόρυβο.

Μεγάλωσα και έγινα μητέρα. Και ξαφνικά σταμάτησα να ρωτάω αν τα κατάφερα γιατί ένα μικρό πλάσμα απαιτούσε να τα καταφέρω.

Μεγάλωσα και  νιώθω να χάνομαι στους ρόλους μου και στις απαιτήσεις τους.

Και ακόμα πιάνω τον εαυτό μου να ρωτάει τις νύχτες, τα  πήγα καλά μαμά; Τα κατάφερα;

Ημερολόγια Σενεγάλης: Λίγη μαγεία στη ζωή μας…

Στη γειτονιά μου υπάρχει ένα σχολείο. Κάθε πρωί βλέπω τα παιδάκια που πηγαίνουν εκεί. Κάποια φοράνε στολές – συνήθως βρώμικες- και άλλα, ρούχα που μοιάζουν τουλάχιστον ένα με δύο νούμερα μεγαλύτερα. Στις πλάτες τους έχουν τις παιδικές τους τσάντες, τα ποδαράκια τους σκονισμένα από το χώμα του δρόμου, τα μεγάλα αδέρφια κρατάνε τα μικρά από το χέρι και όλα μαζί περπατάνε χαρούμενα προς την τάξη τους. Συχνά τα βλέπω όταν σχολάνε να τρέχουν στα κιόσκια της γειτονιάς να αγοράσουν ψωμί να φάνε. Το τυπικό κολατσιό των παιδιών εδώ είναι ψωμί μέσα στο οποίο βάζουν μακαρόνια, πάστα κόκκινης πιπεριάς και κάποιες φορές παστό ψάρι. Συνήθως το συνοδεύουν με ένα μπολ από ξινόγαλο. Τα παιδιά κάνουν ουρά έξω από τα μαγαζάκια που πουλάνε το ξινόγαλο. Το αποθηκεύουν σε τσίγκινα δοχεία και με μια κουτάλα σερβίρουν τα μικρά. Επειδή τα χρήματα είναι λιγοστά- αλλά οι καρδιές μεγάλες- τα παιδιά συνήθως μοιράζονται αυτό το κολατσιό ανά 3-4. Κανείς δεν θα μείνει χωρίς να φάει έστω και μια δαγκωνιά από το ψωμί ή να πιεί λίγο ξινόγαλο.

Η ζωή είναι πάρα πολύ απλή. Δεν θα την έλεγα στερεοτυπικά φτωχική- αν και για τα δικά μας δεδομένα είναι – αλλά οργανωμένη σε ένα τελείως διαφορετικό πλαίσιο.

Το φαγητό είναι η καρδιά της κοινωνικής δομής. Δεν υπάρχει περίπτωση να μπεις σε αφρικανικό σπίτι και να μη σε κρατήσουν για φαγητό, ακόμα και αν αυτό που έχουν να προσφέρουν είναι μόνο ρύζι με νερό. Η ώρα επίσης που θα φας είναι κάτι πολύ σχετικό. Όταν σε καλέσουν σε ένα σπίτι δεν σου λένε τι ώρα να πας. Κάποια στιγμή θα πας μέσα στην ημέρα. Κάποια στιγμή θα φέρουν φαγητό- όποτε είναι έτοιμο, δεν έχει σημασία. Κανείς δεν βιάζεται, κανείς δεν ανυπομονεί. Εάν θέλεις μπορείς και να κοιμηθείς λίγο στον καναπέ ή στο πάτωμα περιμένοντας, δεν θα παρεξηγηθεί κανείς.

Και εκεί που πιστεύεις ότι δεν θα φας ποτέ, στρώνουν ένα σεντόνι στο πάτωμα, βάζουν μια πιατέλα στη μέση με κουτάλια και σε φωνάζουν να φας. Θα κάτσεις κάτω, θα φας αυστηρά με το δεξί χέρι (το αριστερό θεωρείται ακάθαρτο) και θα μοιραστείς το γεύμα με τους υπόλοιπους.

Το βασικό συστατικό κάθε φαγητού εδώ είναι το σπασμένο ρύζι το οποίο σερβίρεται συνήθως με κρέας κατσίκας και διάφορα μπαχαρικά. Πεντανόστιμο και χορταστικό- και με δεδομένο ότι θα φας μόνο μια φορά την ημέρα σε κρατάει πραγματικά μέχρι το επόμενο πρωί.

Το φαγητό στην αφρικανική κοινωνία είναι μέσο αδελφοποίησης. Όταν σε καλέσουν να φας με την οικογένεια, ξέρεις ότι πλέον σε θεωρούν μέλος της. Σε αντίθεση με τις δικές μας συνήθειες, εδώ δεν χρειάζεται να φέρεις κάτι όταν πας επίσκεψη. Οι κοινωνικές σχέσεις δεν στηρίζονται στα αγαθά αλλά στην αλληλοϋποστήριξη. Την επόμενη φορά θα πρέπει να κάνεις κ εσύ το ίδιο. Από τη στιγμή που πήγες στο σπίτι κάποιου κ φάγατε μαζί, έχετε κατά κάποιο τρόπο «αδελφοποιηθεί». Και αυτό σημαίνει ότι ο καινούριος σου φίλος και η οικογένεια του, θα είναι πάντα ευπρόσδεκτοι στο δικό σου σπίτι και κάθε στιγμή θα μπορούν να έρθουν να φάνε ή ακόμα και να κοιμηθούν αν βρεθούν σε ανάγκη.

Για εμάς τους δυτικούς, που έχουμε πλέον χάσει κάθε επαφή με την κοινότητα μας και τις ρίζες μας, όλο αυτό το σύστημα είναι πολύ δύσκολο να το κατανοήσουμε. Και αντιστρόφως είναι πολύ δύσκολο και για τον Αφρικανό να κατανοήσει τα δικά μας όρια και την ανάγκη μας για προσωπικό χώρο και χρόνο. Εδώ αν δεν απαντάς στα τηλέφωνα των φίλων σου – που θα σε πάρουν ότι ώρα θυμηθούν – θα τους δεις να χτυπάνε την πόρτα σου ακόμα και αν είναι μεσάνυχτα.

Από τις πρώτες μέρες εδώ – και παλιότερα στην Ουγκάντα και τη Νιγηρία- είχα αποφασίσει ότι θα έρθω χωρίς να περιμένω τίποτα. Θα αφήσω – όσο γίνεται- την δική μου ταυτότητα στην Ευρώπη και θα προσπαθήσω να παρατηρώ και να αποδέχομαι.

Δεν είναι όλα εύκολα. Με κουράζει η έλλειψη προσωπικού χώρου. Ένας γνωστός σε κάθε γειτονιά που αν περάσεις έξω από το σπίτι του πρέπει να μπεις μέσα να χαιρετήσεις. Και όταν εδώ σου λένε θα πάμε για λίγο, απλά μην το πιστεύεις. Το λίγο είναι τουλάχιστον μια ώρα – χρόνος που για τον μέσο Αφρικανό αντιστοιχεί σε δέκα λεπτά ευρωπαϊκού χρόνου….

Και ύστερα υπάρχει και όλη αυτή η πίεση όταν αρκετοί σε βλέπουν σαν προνομιούχο λευκό (που εκ των πραγμάτων είσαι) ή σαν το διαβατήριο για μια καλύτερη ζωή. Συχνά το όριο μεταξύ αλήθειας και φαντασίωσης γίνεται δυσδιάκριτο.

Αποφάσισα να τα αγνοήσω όλα αυτά και να μπω βαθιά στα μυστικά της αφρικανικής κουλτούρας. Και τι καλύτερος τρόπος να το κάνεις αυτό, από μια…τελετή μαγείας!

Το ραντεβού δόθηκε για τις 7 το απόγευμα. Μου έδωσαν τη διεύθυνση και μου είπαν να βρίσκομαι εκεί στην ώρα μου. Μπήκα στο ταξί με αγωνία. Για κάποιο λόγο περίμενα ότι θα διασχίσουμε ύποπτες συνοικίες, σκοτεινά δρομάκια και ερήμους όμως τελικά φτάσαμε μέσα σε δέκα λεπτά οδηγώντας απλά στην κεντρική λεωφόρο. Όταν το ταξί σταμάτησε, σχεδόν απογοητεύτηκα. Ήμασταν σε μια απλή γειτονιά όπου τίποτα δεν παρέπεμπε σε σκηνικό βουντού. Παιδιά έπαιζαν ποδόσφαιρο, γυναίκες μετέφεραν μωρά στις πλάτες τους και ένα κοριτσάκι με κοτσιδάκια μου έσκασε ένα φιλί στο μάγουλο. Χτύπησα την πόρτα του σπιτιού που μου είχαν πει. Ίσως εδώ τα πράγματα να γίνονταν επιτέλους πιο μυστήρια. Μου άνοιξε μια χαμογελαστή γυναίκα και μου είπε να περιμένω σε ένα δωμάτιο. Δεύτερη απογοήτευση. Το δωμάτιο είχε μέχρι και τηλεόραση που έπαιζε την αφρικάνικη εκδοχή του MTV.

Κάθισα σε μια πολυθρόνα και περίμενα. Ο «μαραμπού», μου είπαν, ήταν σε επικοινωνία με τα πνεύματα και θα αργούσε λίγο. Ελπίζω να είναι αυτό, σκέφτηκα, και να μην τον έχει πάρει ο ύπνος τον μαραμπου και βρεθώ να περιμένω εδώ μέχρι το πρωί. Ευτυχώς οι φόβοι μου διαψεύστηκαν. Ένα τέταρτο αργότερα, ένας άντρας ντυμένος με ένα λευκό μανδύα ήρθε στο δωμάτιο. Κάρφωσε το βλέμμα του πάνω μου και μου είπε να τον ακολουθήσω σε ένα δωμάτιο που αντί για πόρτα είχε μια βαριά μπλε κουρτίνα. Μόλις μπήκα μέσα μια έντονη μυρωδιά μου προκάλεσε σχεδόν αναγούλα. Μύριζε καμένο ξύλο, αίμα και λιβάνι. Η ατμόσφαιρα ήταν αποπνικτική και αναρωτήθηκα πόσο θα αντέξω εκεί μέσα. Σε μια γωνια του δωματίου υπήρχαν πολλα ξύλινα αγάλματα που όμως ήταν όλα μισό καμένα. Στις υπόλοιπες γωνίες του χώρου υπήρχε άμμος ριγμένη στην οποία ξεχωριζαν υπολείμματα από οστά ζώων (έτσι ήθελα να πιστεύω δηλαδή). Μαχαίρια διαφόρων σχημάτων και χάντρες κρέμονταν παντού.

Ο μαραμπού έκατσε στη μέση του δωματίου και με κάλεσε να γονατίσω. Υπάκουσα χωρίς αντίρρηση. Αναψε φωτιά στην άμμο, μου ζήτησε το χέρι μου και άρχισε να ψέλνει κρατώντας με σφιχτα. Δεν τόλμησα να τραβήξω το χερι μου ακόμα και όταν άρχισε να με πονάει. Έπειτα πήρε ένα χαρτί και άρχισε να σημειώνει κάτι περίεργα σχήματα ψηλαφιζοντας την παλάμη μου. Έκλεισε τα μάτια και έριξε κάτι μικροσκοπικές πέτρες στη φωτιά. Μια περίεργη μυρωδιά γέμισε τα ρουθούνια μου και ένα αίσθημα νυστας με κατέκλυσε. Μου έτεινε μια μεγαλη ξυλινη κουταλα και μου είπε να δοκιμάσω. Το έκανα με αρκετό δισταγμό και στο μυαλό μου ήδη φανταζομουν ότι θα με βρουν αναίσθητη. Μάλλον είχα δει πολλές ταινίες γιατι εκτός από την ελαφριά νυστα και χαλάρωση δεν ένιωσα τίποτα άλλο.

Δεν ξέρω αν ο μαραμπού ήταν αληθινός μάγος και αν επικοινωνούσε οντως με τα πνεύματα. Άρχισε να μου μιλάει για τον πατέρα μου και τον θάνατο του, για τον γιο μου, για τη ζωή μου στην Ελλάδα. Ήξερε τόσα πολλά που ήταν αδύνατον να του τα έχει πει κάποιος.

Το αντάλλαγμα της μαντείας ήταν μια αναίμακτη “θυσία” που περιελάμβανε χουρμάδες και νούφαρα. Μου είπε ότι τα νούφαρα συμβολίζουν εμένα, χωρίς ριζες πουθενά αλλά πάντα επιπλέουν και ακολουθούν τη ροή του νερού.

Φεύγοντας από το σπίτι του μαραμπού το σκοτάδι ήταν πια βαθύ. Η γειτονιά σκοτεινή και απόκοσμη αλλά τα άστρα φωτεινά. Κοίταξα ψηλά για λίγο. Δεν έχω ιδέα αν όλα όσα έμαθα απόψε έβγαζαν νόημα σίγουρα όμως ήταν μαγικά. Όπως και η ίδια η ζωή, και ας μην βγάζει πάντα νόημα…

Ημερολόγια Σενεγάλης: θύτες ή θύματα;

IMG_20181122_180545_520.jpg

Χτες βράδυ είχα μια συζήτηση με έναν λευκό Γάλλο που μένει χρόνια στη Σενεγάλη. Μάζεψε τις οικονομίες του, αγόρασε ένα πολύ ωραίο σπίτι στο Ντακάρ σε τιμή που δεν θα έπαιρνε ούτε το πόμολο της πόρτας στο Παρίσι και εγκαταστάθηκε. Βρήκε και δουλειά ως καθηγητής γαλλικών σε ένα ιδιωτικό λύκειο και το βράδυ παίζει  κρουστά σε ένα συγκρότημα. Αυτό τον κάνει ιδιαίτερα ελκυστικό τόσο σε ντόπιες γυναίκες όσο και σε τουρίστριες. Από τη μια έχει το προφίλ του «κουλ» τύπου που ήρθε στη Σενεγάλη, παίζει μουσική και έχει μάθει λίγα γουόλοφ -τόσο όσο χρειάζεται για να φαίνεται ψαγμένος και μυστηριώδης στις λευκές γυναίκες- από την άλλη είναι ευρωπαίος, έχει ωραίο σπίτι, αυτοκίνητο  και ένα μισθό δέκα φορές μεγαλύτερο από τους ντόπιους. Αυτό το τελευταίο είναι αρκετό για να του επιτρέπει να έχει σχεδόν όποια ντόπια γυναίκα θέλει και φυσικά ο ίδιος δεν αφήνει καμία ευκαιρία να πάει χαμένη.

Η συζήτηση μαζί του ήταν -αρχικά- ευχάριστη.  Εκθείαζε τη Σενεγάλη, τις μουσικές της, τις όμορφες γυναίκες της και το πόσο εύκολη και χαλαρή είναι η ζωή εδώ. Σε κάποια στιγμή τον διέκοψα και του είπα ναι για εμάς εδώ που ερχόμαστε με τα ευρώ είναι πράγματι εύκολο. Ερχόμαστε όποτε θέλουμε και φεύγουμε όποτε βαρεθούμε. Οι ντόπιοι όμως δεν μπορούν να κάνουν το ίδιο.

Η έκφραση του άλλαξε. Να πάνε που; μου είπε σχεδόν φωνάζοντας. Ξέρεις πόσους Αφρικανούς έχουμε στη Γαλλία; Δεν μπορούν να έρθουν όλοι.

Και εσύ τι κάνεις εδώ; του απάντησα. Μάλλον άγγιξα ευαίσθητο σημείο γιατί τινάχτηκε σαν τον χτύπησε ηλεκτρικό ρεύμα.

Εγώ; Εγώ εργάζομαι, αγόρασα σπίτι, δεν είμαστε το ίδιο.

Και ποια ακριβώς είναι η διαφορά σας, του αντιγύρισα. Στο σημείο αυτό η συζήτηση άρχισε να ξεφεύγει. Ο Γάλλος εκνευρίστηκε και μου είπε ότι δεν ξέρω για ποιο πράγμα μιλάω ενώ εκείνος τους έχει ζήσει τους «μαύρους» (les noirs) και ξέρει γιατί πρόκειται.

Δεν καταλαβαίνεις – είπε. Όλα εδώ είναι συναλλαγή, αυτοί πουλάνε και εμείς αγοράζουμε. Το παιχνίδι είναι αυτό, είτε σου αρέσει είτε όχι.

Χαμογέλασα, ήπια μια γουλιά από τη μπύρα μου και άρχισα να παρατηρώ γύρω μου. Το μπαρ ήταν γεμάτο ντόπιους και τουρίστες. Μερικές λευκές γυναίκες συνοδεύονταν από τους Αφρικανούς φίλους τους ενώ άλλες- οι περισσότερες- λικνίζονταν στους ρυθμούς της μουσικής , ρίχνοντας λάγνες ματιές στους γεροδεμένους νεαρούς με τα ράστα που κάθονταν στο μπαρ.

Ψηλόλιγνες Σενεγαλέζες, ντυμένες με προκλητικά ρούχα  και έντονο μακιγιάζ χόρευαν προσπαθώντας να τραβήξουν την προσοχή των αντρών.

Η βραδιά φαινόταν πολλά υποσχόμενη για όλους.

Αναρωτιόμουν τι να έψαχναν όλοι αυτοί. Ήταν τελικά οι σχέσεις μας με τους ντόπιους μια  συναλλαγή; Ξαφνικά θυμήθηκα όλες τις φορές που μου έχουν ζητήσει λεφτά. Μήπως λοιπόν είχε δίκιο ο Γάλλος;

Η Αφρική είναι η γη της επαγγελίας για τους δυτικούς. Ότι μας λείπει, από πρώτες ύλες μέχρι εξωτικά φρούτα και από παιδιά για υιοθεσία μέχρι αθλητές για τις εθνικές μας ομάδες θα το βρούμε εδώ. Παίζουμε το παιχνίδι αυτό αρκεί να ελέγχουμε τους όρους του. Είναι λοιπόν αυτό μια συναλλαγή; Και κυρίως είναι μια τίμια συναλλαγή όπου και τα δύο μέρη έχουν τα ίδια δικαιώματα;

Θέλεις να νιώσεις σωτήρας για να ικανοποιήσεις τις συναισθηματικές σου  ανάγκες; Έλα να γίνεις εθελοντής σε κάποια οργάνωση, να σκάψεις πηγάδια, να χτίσεις κάνα τοίχο σε κάποιο σχολείο, να χαϊδέψεις και μαύρα παιδάκια και να σε θαυμάζουν όλοι στα σόσιαλ.

Θέλεις ανθρωπιστική καριέρα; Άπλετες οι ευκαιρίες στην μαύρη ήπειρο όπου όλο και κάποιος πόλεμος, κάποια επιδημία, κάποια φυσική καταστροφή θα υπάρχει. Ο παράδεισος των ΜΚΟ και των διεθνών οργανισμών είναι εδώ. Λεφτά υπάρχουν…

Είσαι Κινέζος επενδυτής; Οι αναδυόμενες οικονομίες της Αφρικής σε περιμένουν, τα συμβόλαια υπογράφονται γρήγορα χωρίς πολλές ερωτήσεις και ο πλούτος αλλάζει χέρια ταχύτατα.

Και αν δεν είσαι τίποτα από όλα αυτά, αλλά είσαι νέος ή μεσήλικας βαρέθηκες την άχρωμη ζωή στον παγωμένο βορά, η σύνταξη σου ή ο μισθός σου θα σου επιτρέψει να ζήσεις το όνειρο σου εδώ. Έστω και αν διαρκέσει όσο μια εβδομάδα διακοπών. Οι ντόπιοι θα σου πουλήσουν αγάπη και εσύ θα πουλήσεις το όνειρο της καλύτερης ζωής.

Είναι όλα αυτά μια τίμια συνναλαγη; Μήπως τέτοια ήταν και το δουλεμπόριο; Τότε που χιλιάδες ευρωπαίοι εγκαταστάθηκαν εδώ και παράλληλα εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι μεταφέρθηκαν βίαια από την Αφρική για να εργαστούν ως σκλάβοι στις φυτείες του Νέου Κόσμου. Μέχρι το 1850 είχαν μεταφερθεί  στην Αμερική περίπου 12 εκατομμύρια αφρικανοι- και τουλάχιστον 6 εκατομμύρια στην Ευρώπη.

Θα μου πει κάποιος ότι η δουλεία προϋπήρχε της έλευσης των Ευρωπαίων και αποτελούσε ένα αναπόσπαστο κομμάτι στη δομή και ιεραρχία των προ-καπιταλιστικών κοινωνιών. Στην εποχή της αποικιοκρατίας όμως γίνεται  η κινητήριος δύναμή για τη δημιουργία των αυτοκρατοριών της εποχής οι οποίες έθεσαν τις βάσεις για μια παγκόσμια οικονομία όπου οι δούλοι αποτελούσαν κεφάλαιο για την ανάπτυξη και συσσώρευση πλούτου. Οι σκλάβοι ήταν εμπορικά αγαθά τα οποία διακινούνταν σε τεράστιες αποστάσεις, αποτελούσαν ατομική ιδιοκτησία και η σκληρή μεταχείρισή τους αποσκοπούσε στο να αυξήσει το κέρδος παραγωγής από την εκμετάλλευσή τους. Η δουλεία έχτισε τις βάσεις για την Βιομηχανική Επανάσταση στην Ευρώπη του 18ου και 19ου  αιώνα.

Ήταν και αυτό μια συναλλαγή; Και αν ήταν τι κέρδισαν οι αφρικανικές χώρες; Και κυρίως τι κερδίζουν σήμερα από όλους εμάς που ερχόμαστε εδώ πέρα φορώντας κάθε φορά και διαφορετικό μανδύα.

Τα ερωτήματα ήταν πολλά για μια απλή βραδιά που απλά ήθελα να γιορτάσω τα γενέθλια μου σε ένα μπαρ με πολύ ρεγκε μουσική και αλκοόλ. Τα σώματα λικνίζονταν γύρω μου και συνέχιζα να αναρωτιέμαι ποιος είναι το θύμα και ποιος ο θύτης.

Ίσως τελικά όλοι να είμαστε και θύματα και θύτες ταυτόχρονα.

Ημερολόγια Σενεγάλης: Η αφρικανική ταυτότητα και τα κοτσιδακια στα μαλλιά

IMG_20181120_105350~2Αυτές τις μέρες είμαι άρρωστη- όχι κάτι σοβαρό αλλά ένα κρύωμα που με ταλαιπωρεί και δεν λέει να περάσει. Έπεσα λοιπόν να ξαπλώσω νωρίς με την ελπίδα να συνέλθω γρηγορότερα. Κατά τη μία το πρωί κάποιος μπήκε με φόρα στο δωμάτιο μου.
Ξύπνα, μου έλεγε, και έλα στο σαλόνι.
Ζαλισμένη από τον ύπνο και το συνάχι, και βήχοντας, προσπαθούσα να καταλάβω τι συμβαίνει. Ο Μ με τραβούσε να σηκωθώ για να χαιρετήσω κάτι φίλους που είχαν έρθει επίσκεψη τα μεσάνυχτα. Αρχικά θύμωσα και προσπάθησα να εξηγήσω ότι δεν γίνεται να έρχεται κάποιος επίσκεψη μέσα στη νύχτα και εγώ να πρέπει να σηκωθώ. Ο Μ με κοίταξε με απορία. Απλά δεν μπορούσε να καταλάβει ποιο ακριβώς ήταν το πρόβλημα. Και τότε συνειδητοποίησα ότι ο χρόνος και ο προσωπικός χώρος στην αφρικανική κουλτούρα έχει τελείως άλλη σημασία.

Εδώ ο καθένας θα σου χτυπήσει την πόρτα ότι ώρα να είναι για να έρθει επίσκεψη ή για να φάει μαζί σου. Καμιά φορά, όταν δεν έχουμε πολύ φαγητό μου έχουν πει να μην τρώω στο μπαλκόνι γιατί θα πρέπει να φωνάξω όποιον γνωστό περάσει για να φάει μαζί μας. Και αν δεν τον προσκαλέσω εγώ, θα αυτό-προσκληθεί. Εδώ το φαγητό είναι για να μοιράζεται, δεν πετιέται ούτε φυλάσσεται. Κάθε ώρα μπορεί κάποιος φίλος – και ας τον έχεις δει μόνο μια φορά φτάνει για να θεωρηθεί φίλος- να χτυπήσει την πόρτα σου, να απλωθεί στην καρέκλα, να φάει ότι υπάρχει πρόχειρο και μετά απλά να κάθεται να βλέπει τηλεόραση ή να ακούει μουσική. Θα φύγει όποτε βαρεθεί. Αν είναι συγγενής μπορεί να μη φύγει και ποτέ…

Αυτή είναι η αφρικανική κοινότητα, ο χρόνος κυλάει διαφορετικά και ο προσωπικός χώρος που τόσο προστατεύουμε στην Ευρώπη, δεν υφίσταται. Εδώ είσαι πρώτα μέλος της κοινότητας σου και έπειτα οτιδήποτε άλλο. Είναι άλλωστε και θέμα επιβίωσης. Όταν δεν έχεις να φας, ξέρεις πως θα βρεις ένα πιάτο στο σπίτι του γείτονα να χορτάσεις την πείνα σου και ένα κρεββάτι να ξαπλώσεις. Και αν αρρωστήσεις; Τότε ο χυμός λεμονιού θεραπεύει τα πάντα, από ελονοσία μέχρι κρυώματα. Τουλάχιστον εδώ στη Σενεγάλη, όπως μου έχουν επιβεβαιώσει πάνω από 20 άνθρωποι όταν χωρίς να τους ρωτήσω καν, βάλθηκαν να μου προτείνουν γιατροσόφια να περάσει το κρύωμα.

Αυτή όμως είναι και η μαγεία μιας ζωής όπου δεν υπάρχει δίχτυ προστασίας. Η μαγεία μιας κοινωνίας όπου το άτομο διατηρεί ακόμα τους ρόλους του. Δεν είναι μια μονάδα, είναι μέλος της φυλής του, της κοινότητας του, της γειτονιάς του. Έχει πολλαπλές ιδιότητες που τον χαρακτηρίζουν, ανήκει κάπου ώστε να μπορεί έτσι να κατανοήσει καλύτερα τον κόσμο που τον περιβάλλει και να βρει τη θέση του μέσα σε αυτόν.

Και ακριβώς αυτή την πολλαπλή ταυτότητα έχουμε χάσει στον μοντέρνο μας δυτικό κόσμο. Υπάρχουμε και λειτουργούμε ως μονάδες των οποίων η αξία ορίζεται από τη δουλειά που κάνουμε και από το πόσα χρήματα μας αποφέρει. ‘Έχουμε ένα μονοδιάστατο ρόλο έξω από τον οποίο έχουμε χάσει την ικανότητα να υπάρχουμε. Η δυτική μας κοινωνία μας ζητάει να μεγαλώσουμε πολύ γρήγορα αλλά μας αρνείται το δικαίωμα να γεράσουμε. Δημιουργεί έναν κόσμο γεμάτο καθρέφτες, ο οποίος μεταβάλει τόσο τον τρόπο που βλέπουμε εμείς τον εαυτό μας όσο και τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο έξω από τον εαυτό μας. Η εικόνα έχει γίνει ο καθρέφτης σε ένα σύστημα που μας πουλάει όχι τόσο καταναλωτικά αγαθά όσο φαντασιώσεις. Που μας γεμίζει φόβους και ενοχές σε ένα συνεχές κυνήγι της «επιτυχίας», της «ομορφιάς» και της «ευτυχίας».
Το κυνήγι της καταναλωτικής φαντασίωσης θα το βρεις και στις αφρικανικές κοινωνίες. Πολύ συχνά είναι και η κινητήρια δύναμη πίσω από τη μετανάστευση. Θα συνυπάρχει όμως με τους πολλαπλούς ρόλους του ατόμου και αυτό θα είναι συχνά και το σημείο σύγκρουσης του δυτικού τρόπου ζωής στον οποίο καλείται ο Αφρικανός να ενταχθεί εάν βρεθεί στην Ευρώπη.

Θα μπορούσα να γράψω πολλά και σίγουρα είναι ένα θέμα στο οποίο θα επανέλθω. Όμως τώρα θα ήθελα να μιλήσω για …τρίχες.
Ναι τρίχες, τα μαλλιά μου δηλαδή που αποφάσισα να μετατρέψω σε αφρικανικά κοτσιδάκια, βάζοντας στην άκρη τις ανησυχίες μου ότι θα φαίνομαι σαν μια χαζή Ευρωπαία που προσπαθεί να ζήσει την εμπειρία της Αφρικής.

Μπήκα λοιπόν στο κομμωτήριο και για το ευτελές ποσό των 10 ευρώ απέκτησα τα πιο όμορφα πλεχτά κοτσιδάκια που μπορούσα ποτέ να ονειρευτώ. Καθώς περίμενα υπομονετικά τις 3 ώρες ακίνητη να τελειώσει το πλέξιμο, θυμήθηκα την εκπομπή της Μάγιας Τσόκλη, όταν σε ένα ταξίδι στην Αιθιοπία- αφού μας είχε δείξει περήφανη ότι έτρωγε μόνο μπάρες δημητριακών αντί για την υπέροχη ντόπια κουζίνα- έκατσε να της πλέξουν τα μαλλιά κάνοντας το φοβερό σχόλιο στην κάμερα: δεν πιστεύω τώρα να κολλήσω τίποτα εδώ μέσα.
Άλλη μια απόδειξη ότι όσα ταξίδια και να κάνεις, εάν είσαι απαίδευτος, τέτοιος θα παραμείνεις…

Όταν επιτέλους τέλειωσε το πλέξιμο των μαλλιών μου, είχα μια συνεχή αγωνία ότι οι ντόπιες γυναίκες θα γελάνε μαζί μου. Δεν μπορούσα να είμαι πιο λάθος από αυτό. Όχι μόνο δεν γελούσε κανείς αλλά αρκετές γυναίκες ήρθαν να με αγκαλιάσουν και μου έλεγαν ότι μοιάζω με Σενεγαλέζα (αυτό απλά θα το αφήσω ασχολίαστο).

IMG_20181121_150451

Θυμήθηκα όλη αυτή τη μεγάλη συζήτηση που έχουμε ανοίξει σε Ευρώπη και ΗΠΑ περί cultural appropriation και identity politics και όλα αυτά τα μεταμοντέρνα ζητήματα. Έχεις δικαίωμα να κάνεις τα μαλλιά σου αφρικανικά κοτσιδάκια ή προσπαθείς να ιδιοποιηθείς μια κουλτούρα που δεν σου ανήκει; Και μάλιστα όντας λευκή όπου φέρεις και το προπατορικό αμάρτημα των αποικιοκρατών. Και ενώ συζητάμε αυτά τα πολύ σημαντικά θέματα, υψώνουμε τοίχους για εκατοντάδες Αφρικανούς (και όχι μόνο) μετανάστες ώστε να τους πνίξουμε πιο εύκολα στη Μεσόγειο ή να τους αφήσουμε να σαπίσουν στις φυλακές της Λιβύης.
Αυτός είναι ο κόσμος μας λοιπόν. Γεμάτος ανούσιες συζητήσεις, ματαιότητα, μίσος και άγνοια. Μας περιβάλλει με θάνατο και απόγνωση. Είναι όμως και γεμάτος αγάπη και μουσική, ομορφιά και έρωτες. Ωραίες ανακαλύψεις, υπέροχα φαγητά και μοναδικούς ανθρώπους να κρυφτείς στην αγκαλιά τους. Επιλέγω το δεύτερο γιατί σε αυτή την κουκίδα στον χάρακα του χρόνου που ονομάζουμε ζωή, είναι τόσο σύντομο το πέρασμα μας που αν το αφήσουμε μισό θα μας εκδικηθεί στα στερνά μας.

Συνεχίζεται…

Ημερολόγια από τη Σενεγάλη: η αρχή

FB_IMG_1542733938007.jpgΌταν προσγειώθηκε το αεροπλάνο στο Ντακαρ, ένιωσα πάλι εκείνο το γνώριμο συναίσθημα που εχω πάντα όταν βρίσκομαι στην Αφρική: ότι επιστρέφω. Αυτή την αίσθηση του οικείου, μια πρωτόγονης ελευθερίας και συνάμα μιας γλυκιάς προσμονής. Όλα αυτά με μια γερή δόση εξωτισμού που για τον Ευρωπαίο είναι διάχυτη. Το ταξίδι με το λεωφορείο από το αεροδρόμιο μέχρι την μικρή κοινότητα έξω από το Ντακάρ που θα μείνω διαρκεί μια ώρα. Με αφήνει στον σταθμό από όπου προσπαθώ να βρω ταξί. Το βαθύ σκοτάδι φωτίζουν μόνο τα φώτα από τα αυτοκίνητα και οι λάμπες στα αυτοσχέδια κιόσκια που πουλάνε από ρύζι μέχρι παπούτσια και φάρμακα. Παιδιά και άνθρωποι σε αυτοσχέδιες αναπηρικές καρέκλες ζητιανεύουν, αδέσποτα σκυλιά περιφέρονται και κ οι μυρωδιές όλων αυτών μπερδεύονται με τον ιδρώτα, τα ούρα και το φαγητό που τηγανίζουν στις γωνίες. Δυσκολεύομαι πολύ να βρω ταξί-αφού χρειάστηκε να απορρίψω σχεδόν όλα όσα σταμάτησαν λόγω της τιμής των λευκών που μου ζητάνε. Ξαφνικά μια φράση έρχεται στο μυαλό μου- εγω μπορώ να φύγω. Είναι ένα κείμενο που είχα γράψει πριν αρκετά χρόνια, όταν ζούσα στην Ουγκάντα. Σου αρέσει η Αφρική λοιπόν; Ναι γιατί εγώ μπορώ να φύγω. Μα γιατί το θυμήθηκα τώρα αυτό;

IMG_20181120_083753_882.jpg

Αυτή η πρόταση νιώθω να συγκρούεται με όλα όσα σκεφτόμουν πριν. Τα χρώματα, τους ήχους, την απλότητα της ζωής που συναντάς εδώ. Μια συνεχής αντίθεση σε μια ζωή που συνεχώς παλεύεις να επιβιώσεις, που τίποτα δεν είναι δεδομένο και τίποτα δεν σου χαρίζεται.
Το ταξί κάνει διάφορες μανούβρες μέχρι τελικά να φτάσουμε στην περιοχή που θα μείνω. Είμαστε πολύ κοντά στη θάλασσα τόσο ώστε να ακούς τον ήχο των κυμάτων. Φτάνει σαν μια απόκοσμη βουή στα αυτιά και ο αέρας μυρίζει αλάτι.
Εδώ η ζωή έχει τους δικούς της ρυθμούς. Πρέπει να τους δεχτείς και να αφεθείς, διαφορετικά δεν θα αντέξεις. Ήρθα χωρίς κανένα δίχτυ προστασίας. Δεν έχω πίσω μου έναν διεθνή οργανισμό ή μια εταιρία για την οποία εργάζομαι να με προστατεύει και να μου δίνει οδηγίες. Δεν μένω καν στις περιοχές που θα διάλεγαν οι τουρίστες και οι «expats”, τα προστατευμένα σπίτια είναι πολύ μακριά από αυτή την κοινότητα.
Με την Αφρική δεν υπάρχει μέση κατάσταση. Εάν δεν έχεις το σύνδρομο του «σωτήρα» ή το μανδύα του ανθρωπιστή, ή θα την λατρέψεις ή θα την μισήσεις. Έχει πολύ σκοτάδι και πολύ φως συγχρόνως. Συχνά είναι τόσο δύσκολο να τα ξεχωρίσεις σε μια τόσο πολύ-επίπεδη πραγματικότητα, όπου το «σωστό» και το «λάθος», το «καλό» και το «κακό» πορεύονται και συμπληρώνει το ένα το άλλο.
Ο καιρός είναι δροσερός για τα δεδομένα της Σενεγάλης. Ο ήλιος δεν είναι αρκετά καυτός ώστε να ζεστάνει το νερό που πλενόμαστε και κάθε πρωί παίρνω μια βαθιά ανάσα σφίγγω τα δόντια, και ρίχνω πάνω μου έναν κουβά με παγωμένο νερό. Στο μυαλό μου έρχεται το bucket challenge που είχε συνεπάρει τα social media πριν 2 χρόνια. Το αποτέλεσμα του παγωμένου νερού το είδα γρήγορα: εκτός από το σφριγηλό δέρμα μου άφησε και ένα δυνατό συνάχι.
Μετά το μπάνιο θα κατέβουμε να βρούμε πρωινό. Στα κιόσκια της γειτονιάς- που θυμίζουν τα μικρά μπακάλικα των παιδικών μου χρόνων στην Κρήτη- μπορείς να αγοράσεις αυγά, κρεμμύδια, και λάδι. Λες στον παντοπώλη να σου βάλει 100 φράγκα λάδι και σου γεμίζει ένα σακουλάκι με ένα πηχτό κίτρινο υγρό. Είναι φυστικέλαιο και είναι τόσο κίτρινο και πηχτό που το πέρασα για βούτυρο. Το φιστίκι είναι ένα από τα βασικά προϊόντα της Σενεγάλης η οποία το εξάγει κυρίως ως λάδι. Η καλλιέργεια του φιστικιού αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 60 υπό τη καθοδήγηση των Γάλλων και γρήγορα αντικατέστησε σχεδόν όλες τις βασικές καλλιέργειες της χώρας και έγινε το βασικό εξαγώγιμο προϊόν. Όπως συμβαίνει όμως με όλες τις μονοκαλλιέργειες, η ιστορία δεν έχει αίσιο τέλος. Από τα μέσα της δεκαετίας του 80 η παραγωγή άρχισε να φθίνει για να φτάσει σε δραματικά επίπεδα στα επόμενα χρόνια. Το κράτος – που μέχρι τότε με την συμβουλή της Παγκόσμιας Τράπεζας ιδιωτικοποίησε την εθνική εταιρία φυστικέλαιου αφήνοντας χιλιάδες αγρότες χωρίς δίκτυ προστασίας.. Η ιδιωτική εταιρία αγόραζε την πρώτη ύλη σε πολύ χαμηλές τιμές από τους αγρότες και την πουλούσε σε κινέζικες εταιρίες που είχαν πλέον κατακλύσει την αγορά. Σκέφτομαι όλα αυτά καθώς ο παντοπώλης πιέζει την αντλία για να τρέξει το πηχτό κίτρινό λάδι. Ο παντοπώλης χαμογελάει, χαμογελάω και εγώ, αγοράζω μια πατάτα και τρία κρεμμύδια και φεύγω. Το πρωινό μου είναι έτοιμο.

Συνεχιζεται…

Ιδιωτική Πυροσβεστική : η νέα μεγάλη «ευκαιρία»

130430141728-private-companies-1024x576Τον Ιούλιο ολόκληρη η χώρα παρακολούθησε με κομμένη την ανάσα την τραγωδία που εκτυλισσόταν στο Μάτι. Σκηνές που επαναλαμβάνονται σχεδόν κάθε χρόνο μαζί με υποσχέσεις για απόδοση ευθυνών και ενίσχυση της πυροσβεστικής υπηρεσίας.

Μπροστά στο μέγεθος της τραγωδίας στο Μάτι, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προτείνει να αναλάβει το Ιδρυμα Νιάρχος, για την επόμενη 5ετία, τη συντήρηση των πυροσβεστικών αεροπλάνων και «να συμβάλει στην απόκτηση όποιου άλλου μέσου…κριθεί απαραίτητο για την ενίσχυση της εναέριας πυρόσβεσης».

Ο πρωθυπουργός βλέπει θετικά την πρόταση και το θέμα της ιδιωτικής πυρόσβεσης ανοίγει και στη χώρα μας.

Ας μεταφερθούμε τώρα στην Καλιφόρνια. Οι φωτιές που καίνε εδώ και μια εβδομάδα στη Sierra Nevada έχουν στοιχίσει τη ζωή σε 63 ανθρώπους ενώ πάνω απο 600 πολίτες αγνοούνται. Η πόλη Paradise των 27,000 κατοίκων έχει σχεδόν εξαφανιστεί απο το χάρτη ενώ περισσότερα απο 9,000 σπίτια έχουν γίνει στάχτη.

Κάποιοι όμως ήταν πιο «τυχεροί» ή μάλλον είχαν λίγα εκατομμύρια παραπάνω στον τραπεζικό τους λογαριασμό.

Οταν οι φλόγες απείλησαν την έπαυλη των 50 εκατομμυρίων δολαρίων της Kim Kardashian και του Kanye West στην περιοχή Calabasas, η σταρ των σοσιαλ μηντια δεν χάνει χρόνο. Με ένα τηλεφώνημα στην ασφαλιστικη της εταιρία, μια πλήρως εξοπλισμένη δύναμη πυροσβεστών φτάνει άμεσα στην περιοχή και σώζει την έπαυλη της. Λίγο αργότερα η σταρ, απο την ασφάλεια του πανάκριβου ξενοδοεχείου που μεταφέρθηκε, θα ανεβάσει στο διαδίκτυο τις δραματικές στιγμές που εζησε.

Οι ιδιωτικές εταιρίες ουδέποτε έκρυψαν την πρόθεση τους να αναλάβουν – με το αζημίωτο- την δασοπυρόσβεση. Η AIG, μια απο τις μεγαλύτερες ασφαλιστικές εταιρείες παγκοσμίως, διαθέτει δική της μονάδα αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών, η οποία αν και δεν πρόκειται- όπως διευκρινίζει η εταιρία- για ιδιωτική πυροσβεστική, έχει αναλάβει την προστασία απο πυρκαγιές για το 40% των 400 πιο πλούσιων ανθρώπων του πλανήτη. Ασφαλιστικές εταιρίες όπως η Chubb, η Pure, η Nationwide Private Client, προσφέρουν παρόμοιες υπηρεσίες οι οποίες κοστίζουν δεκάδες χιλιάδες δολάρια. Η Pure αναλαμβάνει την πυρόσβεση μόνο σε σπίτια των οποίων η αξία ξεπερνάει το 1 εκατoμμύριο δολάρια. Οι υπηρεσίες αυτές ποικίλουν ανάλογα με το τι είναι διατεθειμμένος να πληρώσει ο πελάτης: περιλαμβάνει έλεγχο και αξιολόγηση του ρίσκου πυρκαγιάς, απομάκρυνση των ευφλεκτων υλικών και καθαρισμό των γύρω περιοχών, μέχρι ομάδα απο πυροσβέστες που θα σβήσουν τη φωτιά εαν τελικά κινδυνέψει το σπίτι. Και ενώ οι λιγότερο ευνοημένοι θα δουν τα σπίτια τους να καίγονται και οι ίδιοι να περνάνε τη νύχτα σε γήπεδα και σκηνές, οι πλούσιοι πελάτες θα διανυκτερεύσουν με έξοδα της ασφαλιστικής εταιρίας σε πεντάστερα ξενοδοχεία, μέχρι να μπορέσουν να επιστρέψουν στις επαύλεις τους.

Η Chubb έχει σύμβαση με την Wildfire Defense Systems, μια ιδιωτική εταιρία δασοπυρόσβεσης η οποία, σύμφωνα με τα δικα της στοιχεία, έχει ήδη ανταποκριθεί σε 550 περιπτώσεις δασικών πυρκαγιών. Μόνο στην Καλιφόρνια έχει 53 ιδιωτικούς σταθμούς δασοπυρόσβεσης οι οποίοι προστατεύουν 1000 σπίτια.

Η Wildfire Defense Systems, δεν προσφέρει τις υπηρεσίες της μόνο στις ασφαλιστικές εταρίες αλλά και στο κράτος αναλαμβάνοντας συντήρηση οχημάτων ή νοικιαζοντας αεροπλάνα πυρόσβεσης.

Η σταδιακή υποβάθμιση και οι περικοπές στη δασοπυρόσβεση σε συνδυασμό με τον ολοένα και αυξανόμενο αιρθμό δασικων πυρκαγιών τα τελευταία χρόνια, έχει ως αποτέλεσμα ο κρατικός μηχανισμός να δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις αυξημένες ανάγκες. Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες στις Δυτικές πολιτείες των ΗΠΑ οι πυρκαγιές συμβαίνουν πέντε φορές πιο συχνά σε σχέση με τη δεκαετία του 70 και του 80, καίνε έξι φορές περισσότερη γη και διαρκούν περισσότερο. Το 2015 κάηκε στις ΗΠΑ μια περιοχή ίσου μεγέθους με την Ολλανδία ή την Ελβετία.

Στην Νότια Ευρώπη κάθε χρόνο καίγονται πάνω απο 3,500 τ.μ. δάσους και ο αριθμός αυτός αναμένεται να διπλασιαστεί όσο η κλιματική αλλαγή επιδεινώνεται και οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν.

Στις ΗΠΑ οι συνεχόμενες περικοπές στη δασοπυρόσβεση και η αυξηση των πυρκαγιών άνοιξε το δρόμο σε ιδιωτες ώστε να αναλάβουν αυτό που μέχρι τότε ήταν αρμοδιότητα του κράτους: να σβήνουν πυρκαγιές με αντίτιμο φυσικά αρκετές χιλιάδες δολάρια.

Οι ιδιωτικές εταιρίες ανέλαβαν όχι μόνο τη συντήρηση αεροπλάνων αλλά στα τέλη της δεκαετίας του 90 υπεγράφη και η πρώτη συμφωνία με την Ομοσπονδιακή Δασική Υπηρεσία των ΗΠΑ για την παροχή προσωπικού. Σήμερα οι ιδιωτικές εταιρίες ελέγχουν πάνω απο το 40% της δασοπυρόσβεσης των ΗΠΑ κυρίως μέσω υπεργολαβιών.

Θα αναρωτιέται κανείς που είναι το μεμπτό στην οικονομία της αγοράς, να προσφέρει ο ιδιώτης τις υπηρεσίες του στο κράτος και να πληρώνεται γι αυτό. Αυτό όμως που δεν μαθαίνουμε είναι ότι ο ιδιώτης δεν θα πληρώνεται μόνο όταν υπάρχει πυρκαγιά αλλά η κρατική υπηρεσία είναι υποχρεωμένη να πληρώνει καθημερινά «ενοίκιο» στις ιδιωτικές εταιρίες ώστε τα αεροπλάνα να είναι διαθέσιμα κάθε στιγμή.

Η 10 Tanker LLC, μια ιδιωτική εταιρία που δραστηριοποιείται στον τομέα της εναέριας δασοπυρόβεσης χρεώνει 50,000 δολάρια την ημέρα για να διατηρεί τα αεροσκάφη της σε επιφυλακή και 22,000 δολάρια για κάθε ώρα πτησης. Η Neptune Aviation Services, Inc., μια άλλη ιδιωτική εταιρία που πρσοφέρει υπηρεσίες στην Δασική Υπηρεσία των ΗΠΑ, χρεώνει 28,000 δολάρια την ημέρα για να διατηρεί σε ετοιμότητα τα αεροπλάνα της και 9,500 για κάθε ώρα πτήσης. Στις ίδιες τιμές κυμαίνονται οι υπόλοιπες εταιρίες που προσφέρουν σχετικές υπηρεσίας στο κράτος.

Η ιδέα της ιδιωτικής πυροσβεστικής δεν είναι κάτι καινούριο. Τον 18ο και 19ο αιώνα στο Λονδίνο οι πυροσβέστες δούλευαν αποκλειστικά για ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρίες και εσβηναν μόνο τις φωτιές στα κτήρια που ανήκαν στην εταιρία για την οποία εργάζονταν. Σταδιακά και λόγω του κοινωνικού χαρακτήρα της πυροσβεστικής, οι υπηρεσίες αυτές πέρασαν υπό τον έλεγχο του κράτους για να αρχίσει πάλι η αντίστροφή μέτρηση απο τα μέσα της δεκαετίας του 80 και έπειτα.

Περνάμε σταδιακά απο τις υπεργολαβίες που κοστίζουν χιλιάδες δολάρια στο κράτος – και κατα συνέπεια στους φορολογούμενους- στη δημιουργία μικρών ευέλικτων σωμάτων πυροσβεστών που αναλαμβάνουν αποκλειστικά την προστασία των πλουσίων απο τις φωτιές.

Τι σημαίνει αυτό για την ασφάλεια όλων μας, θα το ανακαλύψουμε πολύ γρήγορα.

Μέρος Τέταρτο: Τα ΜΜΕ ή τι θα κάνουμε χωρίς βαρβάρους…

Περαστικοί διαβάζουν την κρατική εφημερίδα Rodong Sinmun
Εφημερίδες, Πιονγκγιανγκ, Αύγουστος 2013 (Φραγκίσκα Μεγαλούδη)

To πρώτο, το δεύτερο και το τρίτο μέρος εδω.

Όπως ήταν αναμενόμενο, το ενδιαφέρον του παγκόσμιου τύπου για την ξαφνική φιλία ΗΠΑ -Βόρειας Κορέας, ήταν τεράστιο.  Αρχικά υπήρξε μια γενική αυτοσυγκράτηση. Ο Guardian, το Reuters, το BBC, οι New York Times  (για να αναφέρουμε μερικά παραδείγματα) ξαφνικά σταμάτησαν να χρησιμοποιούν λέξεις όπως ο «παρανοϊκός δικτάτορας», το «απομονωμένο κράτος», ο «βορειοκορεάτης τύρανος». Άκόμα και η χρήση της λέξης «κομμουνιστικό καθεστώς» ξεχάστηκε για λίγες μέρες. Αντιθέτως αποκαλούσαν τον Kim Jong-un ηγέτη της Βόρειας Κορέας, Κύριο Kim, ή αναφέρονταν στην ηγεσία χωρίς να χρησιμοποιήσουν τη λέξη καθεστώς. Υπήρξαν βέβαια και κάποιες παραφωνίες, όπως για παράδειγμα ο Independent όταν σε αναλύτικο άρθρο που δημοσιεύτηκε στις 11 Ιουνίου, περιγράφει ότι -σύμφωνα με ανώνυμες αλλά αξιόπιστες πηγές-ο Kim Jong-un έφερε μαζί του στη Σιγκαπούρη, την φορητή του τουαλέτα επειδή φοβόταν ότι οι μυστικές υπηρεσίες θα υποκλέψουν τα κόπρανα του και θα συλλέξουν πληροφορίες για την ζωή του. Ανέφερε επίσης ότι είχε φέρει το δικό του φαγητό και δεν θα έτρωγε στο κοινό γεύμα εργασίας από το μενού, κάτι που τελικά διαψεύστηκε όταν ο Kim συνέφαγε τελικά μαζί με τον Trump το προκαθορισμένο μενού.

Όμως η αλήθεια είναι ότι η αλλαγή στη γλώσσα που χρησιμοποιούσε ο διεθνής τύπος ήταν αξιοσημείωτη. Υπήρξε βέβαια και η αναφορά του καναλιού Fox,  όταν στην εκπομπή Fox & Friends της Abby Huntsman στις 10 Ιουνίου, η παρουσιάστρια αναφέρθηκε στην επικείμενη συνάντηση ως η «συνάντηση των δύο δικατόρων». Η παρουσιάστρια αργότερα ζήτησε συγγνώμη για την αναφορά της, είναι όμως χαρακτηριστικό παράδειγμα του πως σταδιακά ο τύπος άρχισε να ψάχνει τρόπους να υποβαθμίσει έμμεσα την συνάντηση, προτού ακόμα λάβει χώρα.

Ο τρόπος με τον οποίον μετέφεραν στο κοινό τα νέα της Συνόδου τα δυτικά μέσα ενημέρωσης σε σχέση με τα κορεατικά είναι επίσης ένα σημείο που αξιζει να σταθεί κάποιος. Όπως γράφει στην νοτιοκορεατική εφημερίδα The Korean Herald, ο δημοσιογράφος Jo He-rim, η συνάντηση  Trump-Kim μεταδόθηκε σε γιγαντοοθόνη στον κεντρικό σταθμό της Σεούλ. Την στιγμή που οι δύο ηγέτες έσφιγγαν τα χέρια, οι νοτιοκορεατες που παρακολουθούσαν την οθόνη ξέσπασαν σε χειροκροτήματα. Αντιθετα ευρωπαίοι και αμερικανοί τουρίστες που έτυχε να βρίσκονται εκεί παρέμειναν πορβληματισμένοι και όπως δήλωσαν στον δημοσιογράφο, δεν μπορούσαν να καταλάβουν γιατί χειροκροτούν οι νοτιοκορεάτες. Οι δύο αυτές αντιδράσεις, μπορεί κάποιος να τις θεωρήσει μεμονωμένες, είναι όμως χαρακτηριστικές του πώς έχει διαμορφωθεί η κοινή γνώμη στη Δύση.

Αυτό γίνεται ακόμα πιο φανερό στα δημοσιεύματα που ακολούθησαν την Σύνοδο. Αναλυτές και δημοσιογράφοι έσπευσαν να χαρακτηρίσουν τα αποτελέσματα μηδαμινά. Η Washington Post με κεντρικό άρθρο στις 12 Ιουνίου και με μια σειρά άρθρων γνώμης που ακολούθησαν τις επόμενες μέρες, αναφέρει ότι η Σύνοδος δεν ήταν παρά ένας θρίαμβος της προπαγάνδας του Kim Jong-un ενώ ο Donald Trump του έδωσε τα πάντα και δεν πήρε τίποτα σε αντάλλαγμα. Στο ίδιο κλίμα ο Independent κάνει εκτενής αναφορά στις ανησυχίες των πολιτικών αναλυτών, οι οποίοι αντιμετωπίζουν την Σύνοδο με σκεπτικισμό ενώ την χαρακτηρίζουν ως  θεατρικό έργο και όχι Σύνοδο επι της ουσίας.

Ο δημοσιογράφος Rachel Maddow του καναλιού MSNBC, και συγγραφέας του πρώτου σε πωλήσεις στη Νέα Υόρκη βιβλίου The Unmooring of American military power, στο οποίο καυτηρίαζε την εξάρτηση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στον πολεμο, τώρα κατακεραύνωνε την δήλωση Trump να σταματήσει τις πολεμικές ασκήσεις και εξοπλισμούς στη Νότια Κορέα.

Ο Jonathan Freedland έγραφε στον Guardian ότι η Συνάντηση ήταν μια ιστορική στιγμή του Kim Jong-un, επαναλαμβάνοντας ότι οι ΗΠΑ δεν κέρδισαν τίποτα,φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να γράψει ότι οι προηγούμενες αποτυχημένες συμφωνίες του 2005 ήταν καλύτερες και πιο συγκεκριμένες.

Διαβάζοντας κανείς τα δυτικά μέσα ενημέρωσης, έχει την εντύπωση ότι η Συνάντηση των δύο ηγετών ήταν ένα κακόγουστο αστείο που θα καταλήξει σε πλήρη καταστροφή της Νότιας Κορέας και θα καταλυσει την παγκόσμια ειρήνη.

Εάν όμως ανατρέξουμε στο πως είδε ο νοτιοκορεατικός τύπος την ίδια συνάντηση, θα παρατηρήσουμε ότι, παρόλη τη συγκρατημένη αισιοδοξία, χαιρετίζουν την Σύνοδο ως ένα μεγάλο βήμα προς την χαλάρωση των εντάσεων στην περιοχή τους, ενώ το 81% των νοτιοκορεατών δήλωσε την υποστήριξη του στις συνομιλίες.

Δεν χρειάζεται να γράψει κάποιος περισσότερα για να αντιληφθούμε την παράνοια και τη χειραγώγηση των μέσων ενημέρωσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι θεωρούμε την Σύνοδο ως πανάκεια όλων των δεινών στην περιοχή. Είναι ένα σημαντικό βήμα, το οποίο ο διεθνής τύπος, οι αναλυτές και τα διάφορα think-tanks οφείλουν να στηρίξουν με εγκράτεια και αναμονή.

Δυστυχώς όμως οι αντιδράσεις τους θυμίζουν περισσότερο φόβο ότι αν επιτεχθεί ειρήνη στην περιοχή θα μείνουν άνεργοι παρά ψύχραιμη ανάλυση.

Στην παγκόσμια διπλωματία οι δυναμικές αλλάζουν με γοργούς ρυθμούς. Τα ίδια μέσα ενημέρωσης και τα think-tanks κάποτε χαιρέτιζαν τον σαουδάραβα πρίγκηπα Muhammad bin Salman ως τον νέο μεταρρυθμιστή στη Σαουδική Αραβία, παρόλο που είχε προχωρήσει σε διώξεις, εξαφανίσεις και συλλήψεις όλων όσων αμφιβητούσαν τις πολιτικές του. Στην περίπτωση αυτή ο πρίγκηπας δεν ήταν ένας αιμοσταγής δικτάτορας που σκοτώνει τους αντιπάλους του, αλλά ρεαλιστής και σκληρός μεταρρυθμιστής.

Οι επόμενοι μήνες, ίσως και χρόνια, θα δείξουν τον πραγματικό αντίκτυπο της Συνόδου. Η Βόρεια Κορέα σταδιακά μεταμορφώνεται. Η οικονομία της μεταρρυθμίζεται και οι επιρροές της Δύσης είναι ολο και πιο φανερές. Η διαφορά με άλλες χώρες που πέρασαν τις ίδιες διαδικασίες, είναι ότι μέχρι σήμερα, κατάφερε να το κάνει, χωρίς έξωθεν επεμβάσεις (με εξαίρεση ίσως την στήριξη της Κίνας). Ο λιμός του 1990 ήταν το κομβικό σημείο που άλλαξε τις δυναμικές της οικονομίας αλλα΄και του τρόπου που οι πολίτες αντιλαμβάνονται την κεντρική εξουσία. Είναι μια διαδικασία που εδραιώθηκε την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα, εν μέσω αναταραχών που όμως δεν κατάφεραν να αλλάξουν τα δεδομένα.

Σε έναν κόσμο λεπτών ισορροπιών, όπου οι εξελίξεις τρέχουν,  είναι δύσκολο να προβλέψουμε με ακρίβεια τι πρόκειται να συμβεί.  Καθώς κανείς μας δεν διαθέτει την μαγική σφαίρα που δείχνει το μέλλον, μπορούμε μόνο να προβούμε σε υποθέσεις στηριζόμενες στις υπάρχουσες δυναμικές.

Η ανάλυση της κατάστασης στη Βόρεια Κορέα, ξεπερνάει τα στενά σύνορα της χώρας. Είναι μια σημαντική άσκηση που αποκαλύπτει όχι μόνο τις σκοτεινές στιγμές της διεθνούς διπλωματίας αλλά και εκθέτει στο ευρύ κοινό τον ρόλο που μπορούν να παίξουν τα μέσα ενημέρωσης στη  διαμόρφωση της γνώμης και της γνώσης όλων μας.

Ας το κρατήσουμε αυτό στο μυαλό, την επόμενη φορά που θα διαβάσουμε ειδήσεις για οποιοδήποτε μέρος του πλανήτη.

Μέρος Τρίτο: Ηταν τελικά “έκπληξη” η στάση της Βόρειας Κορέας;

Μητέρα, North Hamgyong, Βόρεια Κορέα (Φραγκίσκα Μεγαλούδη)

Εδώ θα βρείτε το  πρώτο και το δεύτερο μέρος της ανάλυσης

Υπάρχει λοιπόν σύγκλιση μεταξύ της Ουάσινγκτον και του Πεκίνου στο «πρόβλημα» της Βόρειας Κορέας;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν είναι απλή.  Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Κίνα επιθυμούν αποπυρηνικοποίηση της Βόρειας Κορέας. Θέλουν όμως να γίνει με διαφορετικούς όρους και για διαφορετικούς λόγους. Για την Κίνα το ιδανικό σενάριο είναι η διατήρηση του Κιμ στην εξουσία και τις ΗΠΑ να μπαίνουν σε διαπραγματεύσεις με την Βόρεια Κορέα ώστε να κάνουν συμβιβασμούς από τις οποίες η Κίνα θα είχε όφελος -ο Κιμ θα παρέμενε στην εξουσία και θα σταθεροποιούνταν η περιοχή.

Οι ΗΠΑ φυσικά θέλουν το ίδιο από την αντίθετη πλευρά, θέλουν να σταματήσει η Κίνα κάθε στήριξη στη Βόρεια Κορέα, όπως πχ η εξαγωγή καυσίμων ώστε να δημιουργηθεί ασφυκτική πίεση στην οικονομία και έτσι η κυβέρνηση της Πιονγκγιάνγκ να καταρρεύσει -με σοβαρές συνέπειες για την Κίνα, που θα έβλεπε ξαφνικά στα σύνορά της μια τεράστια αμερικανική ζώνη επιρροής.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αλληλοσυγκρουόμενων συμφερόντων, και ενώ όλα φαίνονταν αδιέξοδα, εν μέσω ακυρώσεων και επαναδιαπραγματεύσεων έλαβε χώρα η  συνάντηση της 12ης Ιουνίου στη Σιγκαπούρη μεταξύ των ΗΠΑ και της Βόρειας Κορέας, η πρώτη μετά από 11 χρόνια. Αυτό δε που προκάλεσε ακόμα μεγαλύτερη έκπληξη, ήταν το γεγονός ότι μέχρι πριν λίγους μήνες οι ΗΠΑ και η Βόρεια Κορέα φαίνονταν να βρίσκονται στα όρια του πολέμου με τους ηγέτες των δύο χωρών να ανταλλάσσουν προσβολές και απειλές. Τον περασμένο Μάρτιο μάλιστα, ο Trump κατά τη διάρκεια της ομιλίας του στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, αποκάλεσε τον Kim Jong Un «πυραυλάνθρωπο» ενώ προειδοποιούσε ότι αν οι ΗΠΑ αισθάνονταν ποτέ απειλούμενες, δεν θα είχαν άλλη επιλογή από το να καταστρέψουν εντελώς τη Βόρεια Κορέα. Ο Kim απάντησε σε αυτό το σχόλιο αποκαλώντας τον Αμερικανό πρόεδρο ”πνευματικά διαταραγμένο”.

Μπορεί τα διεθνή μέσα ενημέρωσης να χαρακτήρισαν ως έκπληξη το άνοιγμα του Kim Jong-un πρώτα προς τη Νότια Κορέα και έπειτα προς τον Donald Trump, όμως για όποιον παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στην κορεατική χερσόνησο ήταν κάτι αναμενόμενο.

Τα οικονομικά και πολιτικά ανοίγματα του Kim Jong-un είχαν ξεκινήσει ήδη από το 2012 όταν ανέλαβε την εξουσία. O Kim Jong-un  υιοθέτησε μια νέα οικονομική προσέγγιση, εισάγοντας γεωργικές μεταρρυθμίσεις οι οποίες επέτρεπαν στους αγρότες να πουλήσουν το πλεόνασμα της παραγωγής τους για ιδιωτική χρήση ενώ παράλληλα βοήθησε στην ανάπτυξη της μεσαίας τάξης με μια σειρά από μέτρα που ευνοούσαν την ιδιωτική πρωτοβουλία και την επιχειρηματικότητα.

Παράλληλα ανήγγειλε από την αρχή τις προθέσεις του να προσεγγίσει τη Νότια Κορέα κάτι που έκανε ακόμη πιο ξεκάθαρο τα τελευταία τρία χρόνια μέσω άτυπων επαφών. Μέσω της κρατικής τηλεόρασης είχε δηλώσει ότι θα είναι έτοιμος να συζητήσει με τις ΗΠΑ εάν οι προκλήσεις εναντίον της χώρας του σταματήσουν. Ωστόσο, η εμμονή της αμερικανικής κυβέρνησης να ξεκινήσει συνομιλίες μόνο αν η Πιονγκγιάνγκ σταματήσει το πυρηνικό της πρόγραμμα καθυστέρησε κάθε διπλωματική λύση και οδήγησε σε πολεμική ρητορική και από τις δύο πλευρές.

Η πολιτική αναγνώριση της Βόρειας Κορέας και ο τερματισμός της αμερικανικής απειλής αποτελούν πάγιο αίτημα της Πιονγκγιάνγκ τα τελευταία τριάντα χρόνια. Σε αυτό το πλαίσιο – της επιθυμίας δηλαδή για πολιτική αναγνώριση- πρέπει να εντάξουμε και την πρώτη Συμφωνία ΗΠΑ-Βόρειας Κορέας του 1994, βάσει της οποίας η Βόρεια Κορέα δεσμεύτηκε να παγώσει το πρόγραμμα όπλων πλουτωνίου με αντάλλαγμα οικονομική βοήθεια και πολιτική αναγνώριση.

Παρόλο που η συμφωνία κατέρρευσε το 2002,όταν ο  George Bush ο νεότερος έγινε πρόεδρος των ΗΠΑ, το 2005 επετεύχθη μια δεύτερη συμφωνία, η οποία όριζε ότι η Βόρεια Κορέα θα εγκαταλείψει το πρόγραμμα πυρηνικών και πυραύλων και θα επιτρέψει διεθνείς επιθεωρήσεις. Οι ΗΠΑ υποσχέθηκαν ότι θα σταματήσουν κάθε εχθρική ενέργεια εναντίον της Βόρειας Κορέας και θα προσφέρουν ανθρωπιστική βοήθεια, καύσιμα ενώ δεσμεύτηκαν να ”διαπραγματευτούν ένα μόνιμο καθεστώς ειρήνης στην κορεατική χερσόνησο”.

Δυστυχώς, και αυτή η συμφωνία κατέρρευσε όταν η Ουάσιγκτον αρνήθηκε να τηρήσει τις δεσμεύσεις της.

Τον Ιανουάριο του 2018, η Πιονγiάνγκ ανακοίνωσε ότι η Βόρεια Κορέα θα συμμετάσχει στους Χειμερινούς Ολυμπιακούς του 2018 στο Pyeong Chang της Νότιας Κορέας με αθλητές και διπλωματική αντιπροσωπεία. Βορράς και Νότος μπήκαν στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών με την σημαία της κορεατικής ενοποίησης ενώ κατέβασαν κοινή ομάδα στο χόκεϊ επί πάγου γυναικών.

Ενώ τα διεθνή μέσα ενημέρωσης έψαχναν να βρουν τι κρύβεται από πίσω, η Βόρεια και η Νότια Κορέα ξεπέρασαν κάθε διπλωματικό σκόπελο και στις 27 Απριλίου, πραγματοποιήθηκε – για πρώτη φορά ύστερα από 11 χρόνια- συνάντηση μεταξύ των ηγετών των δύο χωρών στο Panmunjon. Εκεί υπέγραψαν τη Διακήρυξη Panmunjon, αποκαθιστώντας με αυτό τον τρόπο την «sunshine policy» της περιόδου 1998-2007.

Η δήλωση περιείχε συγκεκριμένες υποσχέσεις για κοινές οικονομικές, πολιτιστικές και αθλητικές ενέργειες, οικογενειακές επανενώσεις και δέσμευση για την πλήρη εξάλειψη όλων των εχθρικών πράξεων και τον σταδιακό αφοπλισμό της χερσονήσου.

Αν και δεν προσδιορίστηκε σε ποιους τομείς της οικονομίας της Βόρειας Κορέας θα κληθεί να συμβάλλει η Σεούλ, φαίνεται σχεδόν σίγουρο ότι ο εκσυγχρονισμός των υποδομών θα παίξει σημαντικό ρόλο στις σχέσεις των δύο χωρών και σε μελλοντικές συμφωνίες. Σύμφωνα με τις νοτιοκορεατικές εφημερίδες, οι ηγέτες των δύο χωρών συζήτησαν τη δυνατότητα κατασκευής σιδηροδρομικής γραμμής ώστε να συνδεθεί ο Βορράς με το Νότο. Αυτό είχε υπαινιχθεί και ο διευθύνων σύμβουλος της South Korea Railroad Corp., Oh Young-sik, όταν δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι η εταιρεία ετοιμάζεται για το ενδεχόμενο οι δύο Κορέες να συμφωνήσουν να ξαναρχίσουν τη σιδηροδρομική γραμμή Νότου-Βορρά.

Μπορεί οι συναντήσεις μεταξύ των δύο Κορεατών να φαίνονται εκ πρώτης όψεως ως αποτέλεσμα των επαφών μεταξύ βορά και νότου, τίποτα όμως στην πολιτική δεν μπορεί να ληφθεί ως δεδομένο.

Ο ρόλος της Κίνας δεν πρέπει να υποτιμηθεί σε καμία περίπτωση. Αρχές Μαΐου, ο Kim Jong-un επισκέφτηκε  το Πεκίνο για συνομιλίες με τον Κινέζο πρόεδρο Xi Jinping. Αυτή ήταν η δεύτερη συνάντησή του με τον Πρόεδρο της Κίνας, καθώς είχε προηγηθεί μια συνάντηση στις 25 Μαρτίου, ένα μήνα πριν από τη συνάντηση του Panmunjon.

Οι δύο συναντήσεις μεταξύ Kim και Xi βοήθησαν στη βελτίωση των σχέσεων με την Κίνα και ενίσχυσαν τη διαπραγματευτική θέση της Βόρειας Κορέας τόσο με τις ΗΠΑ όσο και τη Νότια Κορέα. ’Ήταν και μια καλή ευκαιρία για την Κίνα να δείξει στην παγκόσμια κοινότητα τον σημαντικό της ρόλο στη βορειοκορεατική πολιτική συνεχίζοντας την σχεδόν υποστηρικτική της στάση απέναντι στη Βόρεια Κορέα. Είναι πιθανό ότι ο Kim Jong-un διαπραγματεύτηκε με τον Πρόεδρο Xi τους όρους των συζητήσεων του τόσο με τον Πρόεδρο της Νότιας Κορέας όσο και με τον Trump. Ως αντάλλαγμα ο πρόεδρος της Κίνας θα υποσχέθηκε πίεση για ελάφρυνση των κυρώσεων, ιδίως των μονομερών, καθώς και πολιτική και οικονομική υποστήριξη.

Οι εξελίξεις αυτές αποδυνάμωσαν την πάγια αμερικανική στάση της «μέγιστης πίεσης» ενώ παράλληλα απομόνωσαν τον Πρόεδρο Trump σε περίπτωση που εκείνος συνέχιζε να εμμένει σε περισσότερες κυρώσεις και πίεση.

Περίπου τρεις εβδομάδες πριν τη διάσκεψη κορυφής με τις ΗΠΑ, στις 16 Μαΐου, η Βόρεια Κορέα απείλησε να την ακυρώσει, μαζί με κάθε νέα συνομιλία με τη Νότια Κορέα, λέγοντας ότι οι συνεχιζόμενες στρατιωτικές ασκήσεις ΗΠΑ – Νότιας Κορέας παραβιάζουν τις συμφωνίες του Punmunjon. Δεν ήταν όμως οι ασκήσεις που ενόχλησαν τον Βορειοκορεάτη ηγέτη, όσο οι πτήσεις με B-52 πάνω από την Κορεατική χερσόνησο, καθώς τα αεροπλάνα αυτά αποτελούν την θλιβερή ανάμνηση των βομβαρδισμών της Πιονγκ Γιανκ κατά τον πόλεμο της Κορέας.

Οι απειλές της Πιονγκ Γιάνγκ να ακυρώσουν τη συνάντηση δήλωναν και την έντονη αντίδραση της Βόρεια Κορέας στις δηλώσεις του Συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας τουTrump, J. Bolton, ότι η Λιβύη θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως παράδειγμα για τον τρόπο αφοπλισμού της Βόρειας Κορέας. Με δεδομένη την κατάληξη του Καντάφι ύστερα από εκείνη τη συμφωνία, η Βόρεια Κορέα δεν θα μπορούσε ποτέ να αποδεχτεί το μοντέλο της Λιβύης.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Βόρειας Κορέας Kim Kye-gwan κατέστησε σαφές ότι οι οικονομικές επενδύσεις δεν θα δελεάσουν την Πιονγκγιάνγκ ώστε να συμφωνήσει σε κάτι τέτοιο. Σε δήλωσή του, στην βορειοκορεατική κρατική τηλεόραση, ο υφυπουργός είπε ότι ”εάν οι Η.Π.Α. προσπαθούν να μας οδηγήσουν στη γωνία για να εκβιάσουν μονομερή εγκατάλειψή των πυρηνικών, δεν μας ενδιαφέρει τέτοιος διάλογος.. ”

Ο Πρόεδρος Trump έσπευσε να διευκρινίσει ότι η κυβέρνησή του δεν επιδιώκει το ”μοντέλο της Λιβύης” για τη Βόρεια Κορέα και δήλωσε ότι οι λεπτομέρειες για τη διάσκεψη κορυφής βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ πρόσθεσε ότι η Βόρεια Κορέα θα αποκτήσει ισχυρή προστασία και άφησε να εννοηθεί ότι οι ΗΠΑ δεν επιθυμούν αλλαγή ηγεσίας στη χώρα.

Και ενώ όλα έμοιαζαν έτοιμα, η συνάντηση ακυρώνεται άλλη μια φορά από την αμερικανική πλευρά αυτή τη φορά, πιθανόν σε μια προσπάθεια επίδειξης ισχύος, ώστε να μην φανεί ότι η Πιονγκγιάνγκ είχε τελικά τον τελευταίο λόγο. Ακολουθούν και άλλες διαπραγματεύσεις και ασυνήθιστα χαμηλοί τόνοι από τις δύο πλευρές, οι οποίες τελικά συμφωνούν να συναντηθούν στις 12 Ιουνίου στη Σιγκαπούρη.

Προτού δούμε τα, όχι και τόσο εντυπωσιακά αποτελέσματα της Συνόδου, καλό είναι να μην ξεχνάμε ότι οι δύο χώρες ορίζουν την αποπυρηνικοποίηση με διαφορετικό τρόπο. Οι ΗΠΑ πιέζουν για πλήρη αποπυρηνικοποίηση, ενώ για την Βόρεια Κορέα τα πυρηνικά όπλα είναι διαπραγματευτικό χαρτί αλλά και οικονομική επιβίωση. Ο ηγέτης της Βόρειας Κορέας έχει επενδύσει πολιτικά και οικονομικά στο πυρηνικό πρόγραμμα και φαίνεται πολύ απίθανο ότι θα δεσμευτεί σε πλήρη αποπυρηνικοποίηση σε αυτό το στάδιο. Μπορεί οι δηλώσεις να ήταν μεγαλόστομες και οι προσδοκίες πολλές, θα ήταν όμως ουτοπιστικό και εκτός πραγματικότητας εάν περιμέναμε ότι στη Συνάντηση της Σιγκαπούρης θα οριζόταν «οδικός χάρτης της αποπυρηνικοποίησης» της Βόρειας Κορέας όπως κάποιοι αναλυτές και μέσα ενημέρωσης ζητούσαν επίμονα.

Αναμφίβολα ο πρόεδρος Trump χρειαζόταν μια διπλωματική νίκη περισσότερο από τον Kim Jong-un, ο οποίος είχε ήδη κερδίσει τις εντυπώσεις σε επικοινωνιακό επίπεδο. Μέσα σε λίγες εβδομάδες είχε αλλάξει την εικόνα του παρανοϊκού δικτάτορα που πετάει τους συγγενείς του στα σκυλιά, με εκείνη ενός σοβαρού ηγέτη που είναι έτοιμος να διαπραγματευθεί και να κάνει υποχωρήσεις.

Η συνάντηση της Σιγκαπούρης ήταν από μόνη της μια μεγάλη διπλωματική επιτυχία των δύο χωρών αλλά και της Κίνας και της Νότιας Κορέας. Είναι επίσης η αρχή μιας μακράς σειράς διαπραγματεύσεων και συναντήσεων. Επι της ουσίας δεν έδωσε ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα παρά μάλλον γενικές δεσμεύσεις οι οποίες κινήθηκαν μέσα στο πνεύμα της Διακήρυξης του Panmunjon  που είχε υπογραφεί στις 27 Απριλίου μεταξύ Βόρειας και Νότιας Κορέας. Υπήρξαν κάποια συγκεκριμένα αιτήματα, όπως ο επαναπατρισμός των οστών  των Αμερικανών στρατιωτών που είχαν χάσει τη ζωή τους κατά τη διάρκεια του Πολέμου της Κορέας, δέσμευση από την Πιονγκγιάνγκ ότι δεν θα  προχωρήσει σε εκτοξεύσεις πυραύλων και φυσικά η αναπάντεχη δήλωση Trump ότι θα σταματήσουν οι κοινές ασκήσεις ΗΠΑ- Νότιας Κορέας.  Η δήλωση αυτή προκάλεσε περισσότερες αντιδράσεις στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, παρά στην Σεούλ, η οποία αντιμετώπισε την δήλωση αυτή με σκεπτικισμό αλλά και εγκράτεια. Αντιθέτως, στις ΗΠΑ, μέσα ενημέρωσης και αναλυτές κατακεραύνωσαν την ανακοίνωση υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα προκαλούσε ρήγμα στης σχέσεις ΗΠΑ και Νότιας Κορέας, ενώ κάποιοι αναλυτές έγραψαν ότι ο Πρόεδρος Trump παρέδωσε την ΒΑ Ασία στην Κίνα.

Όσο γενικές και αν μοιάζουν οι δηλώσεις της Συνόδου, το σίγουρο είναι ότι λεπτομέρειες θα συγκεκριμενοποιηθούν σε επόμενες διαπραγματεύσεις και συναντήσεις οπότε και θα φανεί σταδιακά ο αντίκτυπος της συνάντησης.

Στο τέταρτο και τελευταίο μέρος θα δούμε πως είδε ο διεθνής τύπος την συνάντηση της Σιγκαπούρης